भारतले नेपाली भूमि तत्काल फिर्ता गरेर सेनाको ब्यारेक फिर्ता लानुपर्छ : गुरू बराल


गुरू बराल, केन्द्रीय सदस्य एवं राजकीय मामिला तथा सुशान विभाग सह–इञ्चार्ज

पहिले एउटै पार्टी हुँदा जितिरहेका ठाउँहरू भक्तपुर, धरान र चितवनका केही ठाउँहरू याे उपनिर्वाचनमा नेकपाले गुमाएको छ, तर पार्टी एक नभएको हो वा कार्यकर्ताबीच अन्तर्घुलन नभएर हो ?

पहिलो कुरा त नेपाली जनताको मुक्ति र आर्थिक राजनीतिक परिवर्तनको महान उद्देश्य बोकेर २००६ सालमा यो पार्टी जन्मिएको हो । स्थापनाकालदेखि यहाँसम्म आउँदा कम्युनिस्ट आन्दोलनले थुप्रै खालका समस्याहरूको सामना गरेको छ । पञ्चायती निरंकुश शासनका समयमा कैयौं राजनीतिक वैचारिक मतभेदहरू भए, कैयौंै राजनेताहरू पलायन भए, कैयौंै नेता जेलमा परे, गुटहरू बने, फुट व्यहोर्नु प¥यो र कम्युनिस्ट आन्दोलन कमजोर भयो । त्यसलाई हल गरेर पुनर्जीवन दिनका लागि झापा बिद्रोह मार्फत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको पूर्नगठन सुरु भयो । तत्कालीन मालेले राजनीतिक विचार मिल्ने पार्टी र समूहसँग एकताको अभियान अगाडि बढाउँदै नेकपा एमालेबाट अगाडि बढेर अहिले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी नेकपा भएको छ । यो नै अहिलेको कम्युनिस्ट आन्दोलनको मूल प्रवाहसमेत बनेको छ, जसले नेपाली जनतामा आशा र उत्साह जगाएको छ, त्यसैको परिणामस्वरूप यो पार्टीले निर्वाचनमार्फत दुई तिहाईको सरकारसमेत सञ्चालन गरेको छ । पार्टी स्थापना कालदेखि यसलाई हेर्ने हो भने यहाँसम्म आइपुग्दा एउटा महान उपलब्धि हासिल गर्ने प्रक्रृयामा एक प्रकारको राजनीतिक सफलता हासिल भएको छ, केन्द्रीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकारहरू एकल रूपमा बनाएको छ । पहिलो त कम्युनिस्ट आन्दोलन एकत्रित भयो, अर्को तीनवटै तहको सत्तामा नेकपाको वर्चश्व रहन गएको छ । यो आर्जन गर्ने सन्दर्भमा हामीले जसरी दुई पार्टीलाई एकताबद्ध बनायां,ै त्यसैगरी यसलाई ६ महिनाभित्र सम्पूर्ण रूपमा तलसम्म एकताबद्ध बनाउनु पर्दथ्यो । तर विभिन्न प्राविधिक समस्याका कारण यो गर्न सकेनांै, पार्टीको एकता प्रक्रियामा विलम्ब भयो । जसले गर्दा गाउँ टोलमा पार्टीका राजनीतिक संगठनहरू बन्न सकेनन्, नेता कार्यकर्ताले सांगठानिक रूपमा जनतालाई एकताबद्ध बनाउन सकेनन्,पार्टीका विचार र कार्यक्रमहरू लान सकेनन्, विरोधीका भ्रमहरू समयमै चिर्न सकिएन, हाम्रो जनतमतलाई पार्टीको कमाण्डमा राखिरहन सकिएन । यो पहिलो कारण हो, त्यस्तै दोस्रो कारण अधिकांश स्थानीय तहमा हाम्रो पार्टीले सरकार बनाएको छ, प्रदेश २ बाहेक सबै प्रदेशमा हाम्रो एकल सरकार छ, यो सरकारले विकास निर्माणका लागि, आर्थिक रूपमा आफ्नो तह बलियो बनाउन वा आफ्नो राज्य,सरकार सञ्चालनका लागि व्यवसायिक कर निर्धारण गरेर कर सिद्धान्तका आधारमा नाफा कमाउने व्यवसायीसँग कर उठाउन थाल्यो । कर उठाएर आफ्नो सरकारलाई आत्मनिर्भर बनाउँदै जनताको हितलाई ध्यान दिएर तीनै तहको सरकारले काम त अगाडि बढायो तर संघीयताको नयाँ अभ्यास र त्यो सँग जोडिएका प्रणाली बनाउँदै र सिक्दैमा समय लाग्यो । जनताबाट उठाएको कर विकास निर्माणमा त लगायो तर त्यसको परिणाम आउन त केही समय लाग्छ । काम आरम्भ गरेको समय र परिणाम आउन लाग्ने समयको संक्रमणकालमै उपनिर्वाचन हुन पुगेको, कर उठाएअनुसारको र जनताले अपेक्षा गरेअनुसारको सेवा डेलिभरी दिन स्थानीय सरकारले नपाई सकेको अबस्थामा हामी निर्बाचनमा जानु प¥यो । कतिपय स्थानीय सरकारले जनअपेक्षा अनुसार नै काम गरिहेका पनि छन्, परिणाम पनि आइनैरहेको छ, तर आम रूपमा जनताको अपेक्षाअनुसार काम हुन सकिरहेको छैन । यसलाई विरोधीहरूले कम्युनिस्ट सरकारले कर बढायो अनावश्यक कुरामा कर लगायो भनेर प्रचार गरे । समाज विकास र परिवर्तनको विश्वव्यापी मान्यता एवं सिद्धान्तअनुसार राज्यले जनताबाट कर उठाउँछ, व्यवसाय गर्नेले लाभकर तिर्छ, यो सामान्य कुृरा हो, जो संसारका सबै देशमा हुन्छ त्यही कुरा हाम्रो देशमा पनि भइरहेको छ । तर यसलाई बहाना बनाएर कम्युनिस्ट सरकारले यसो ग¥यो उसो ग¥यो भनेर विरोधीले प्रचार गरे । अर्को कुरा जहिले पनि सत्तापक्षका विरुद्ध विपक्षीहरू आक्रामक हुन्छन्, गोलबन्द हुन्छन् र सत्तापक्षलाई हराउन खोज्छन् । यस्ता अभ्यास संसारमै हुन्छन भइरहेकै छन् । जसले गर्दा हामीले लामो समयदेखि जित्दै आएको वा अघिल्लो निर्वाचनमा जितेका धरान, भक्तपुर, चितवनलगायत अन्य केही ठाउँमा यस उपनिर्वाचनमा हामीले हार व्यहोरेका छौं । यसमा हामी कमजोर भएर, हामीलाई जनताले नरूचाएर हारेका हैनांै । यसको मुख्य कारण अघिल्लो निर्वाचनमा विभिन्न पार्टीहरू हुन्थे, उनीहरूले आफ्नो हैसियतअनुसार मत लिन्थे, सबैमा जनमत बाँडिन्थ्यो तर अहिले त्यसो नभएर बहुध्रुवीय मत एकिकृत भई दुई ध्रुवीय हुनपुग्यो । हाम्रो पार्टी सत्तासीन भएकोले र सत्ताप्रति अधिकांश विरोधीहरू निर्मम हुने भएकाले हामीविरुद्ध सबै विपक्षीहरू एक भए र हामीलाई हराउन कांग्रेसलाई भोट हाले । जसले गर्दा कतिपय हामीले हिजो जितेका ठाउँमा हामी थोरै मतअन्तरले हार्न पुग्यौं । हामी अलोकप्रिय भएर, हामी कमजोर भएर हारेका हैनांै किनकी हाम्रो मत घटेको छैन बरू थोरै बढेकै छ । तर हामीले जसरी पार्टीलाई गाउँ स्तरसम्म तल्कालै लैजानु पर्दथ्यो, जनताको मत जोगाई राख्न गाउँ टोलमा हाम्रो पार्टी कमिटी, संगठन र हाम्रा गतिविधिहरू हुनु पर्दथ्यो, त्यो नहुँदा केही समस्या भएको हो, ति कुरा हामी पराजित हुनमा सहायक कारण बनेका हुन । नेता कार्यकर्तामा भावनात्मक एकता नभएर, दुई पार्टीबीचका नेता कार्यकर्तामा अन्तर्घुलन नभएर, हाम्रो पार्टीलाई मन नपराएर जनताले भोट नहालेर पराजय व्यहोर्नु परेको होइन ।

दुई पार्टीका नेता कार्यकर्ताबीचको अन्तर्घुलन चाहेजति नहुँदा नेतृत्वले आफूखुसी उम्मेदवार तोकेर पठाउँदा कार्यकर्ता रिसाएका र कार्यकर्ता रिसाउँदा पार्र्टीले हार व्यहोर्नु परेको भन्छन्, यो समस्या कहिले समाधान होला त ?

हारको कारण त मैले माथि भनिसकेँ जहाँसम्म नेता कार्यकर्ताको अन्तर्घुलनको कुरा छ फरक फरक नीति, सिद्धान्त र व्यवहारबाट आएका दुई पार्टीबीचको एकता हुँदा यसका नेता कार्यकर्ता बीचमा भावनान्मक एकता हुन, एउटै व्यवहार एउटै मन हुन, एकले अर्कालाई पूरै बुझ्न केही समय लाग्छ नै तर पार्टी एकताको घोषणा भएपछि दुई पार्टीका नेता कार्यकर्ताका बीचमा उठ बस विचार विमर्श भइरहेको हुनाले अन्तर्घुलनको खासै समस्या छैन । तर पनि जति हुनु पर्ने हो त्यति हुन सकेको छैन । अब यो पार्टीको एकता करिब करिब टुंगिएको अवस्थामा पुगेको छ, केही थोरै बाँकी काम अब चाँडै सकिन्छ नै । यो एक भएको पार्टीलाई वैचारिक, सैद्धान्तिक,दार्शनिक रूपबाट दीक्षित गर्ने काम र राजनीतिक रूपबाट दिशानिर्देश गर्ने काम बाँकी छ । यो काम हामी निकट भविष्यमा हुने एकताको महाधिवेशनबाट सम्पन्न गर्छांै, त्यसले चयन गर्ने नेतृत्वले आम नेता कार्यकर्ताका बीच भावनात्मक एकताको निर्माण गर्छ, नेता कार्यकर्ताका बीचमा अन्तर्घुलन कायम गर्छ र पार्टीलाई व्यवस्थित र सुदृढ बनाएर लैजान्छ । त्यसपछि यी सबै समस्याको स्थायी रूपले समाधान हुन्छ । यही नेतृत्वले देश र जनताको समृद्धिको यात्रालाई अगाडि बढाउँछ र पूरा गर्छ ।

सैद्धान्तिक, वैचारिक र कार्यक्रमिक रूपमा पनि त भिन्न मतहरू होलान् नि पार्टीभित्र ?

हिजो हामीले एउटा सैद्धान्तिक धरातलमा पार्टी कार्यकर्तालाई दीक्षित गरिरहेका थियौं । त्यो बेला हामीसँग जननेता मदन भण्डारीले प्रतिपादन गर्नुभएको सिद्धान्त जनताको बहुदलीय जनवाद स्पष्ट रूपमा थियो । त्यसैको जगमा बनेको कार्यक्रम थियो, त्यही सैद्धान्तिक कार्यक्रमको आलोकमा राजनीतिक कार्यनीति स्पष्ट रूपले अगाडि बढेको थियो । अहिले पार्टी एकता गर्ने सन्दर्भमा हामीले राजनीतिक टर्मिनोलोजीलाई अलिक फरक ढंगले संयोजन गर्ने कोसिस ग¥यौं । एउटा जीवन्त पार्टीभित्र फरक मत, फरक विचार, फरक कार्यक्रम र फरक नीति पनि हुन सक्छ । हामी अब यो कुराको औचित्य स्थापित गर्ने प्रक्रियाभित्र चाँडोभन्दा चाँडो जानुपर्छ र यो अन्तरिम व्यवस्थालाई चाँडोभन्दा चाँडो विदा गर्नुपर्छ । सैद्धान्तिक, वैचारिक, कार्यक्रमिक र भावनात्मक एकताका साथ पार्टीलाई सशक्त र सुदृढ बनाउनुपर्छ, नयाँ उचाइका साथ अगाडि बढाउनुपर्छ । यो काम समयमा नभएकोले कार्यकर्ताले टिप्पणी गर्नु स्वभाविक छ । तर अब यो चाँडै मिल्नेछ ।

अहिले पनि तपाईंको पार्टीमा पूर्वपार्टीको ह्याङओभर निकै छ, दुई पार्टीकै जस्तो व्यवहार एकले अर्कामा गरेजस्तो अर्थात पूर्वएमालेले अहिले पनि एमाले नै खोज्ने, पूर्वएमाओवादीले एमाओवादी नै खोज्ने हामी एउटै पार्टीका नेता कार्यकर्ता हौं भन्ने जस्तो देखिन्न यसको अन्त्य कसरी होला त ?

यो पार्टीका नेता कार्यकर्ताको अन्तर्घुलनलाई विभिन्न कार्यक्रम, प्रशिक्षणमार्फत घनीभूत बनाउनुपर्छ , वैचारिक, सैद्धान्तिक र दार्शनिक रूपबाट पार्टी कार्यकर्तालाई दीक्षित गर्ने काम र राजनीतिक रूपबाट दिशानिर्देश गर्ने काम गर्नुपर्छ, महाधिवेशन चाँडोभन्दा चाँडो सम्पन्न गर्नुपर्छ, पार्टी कार्यकर्ताहरूलाई बलशाली बनाउनका लागि सयौं पार्टी प्रशिक्षणका कक्षाहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ,पार्टीका नेता कार्यकर्तालाई व्यवहारमार्फत एक अर्कालाई चिन्ने चिनाउने काम गर्नुपर्छ र व्यवहारबाटै पार्टीलाई सुदृढ गर्ने काम गर्नुपर्छ । हिजो निर्वाचन लड्ने कुरामा हामी एक आपसमा अन्तर्घुलन भयौं तर सैद्धान्तिक, वैचारिक र व्यवहारिक रूपमा अझ अन्तर्घुलन हुन बाँकी नै छ । अझै दुई पार्टीका बीचमा तलसम्म एकता गर्ने, अन्तर्घुलन गर्ने, सैद्धान्तिकीकरण गर्ने, संगठन विस्तार गर्ने र विकास निर्माणका काम गर्न बाँकी नै छ, परिणाम निकाल्न बाँकी नै छ, पार्टीका कमि कमजोरी पहिचान गरेर हल गर्ने काम गर्न बाँकी नै छ । यी सबै काम सँगसँगै अगाडि बढाउनु पर्ने छ । पार्टीका जुन कार्यकर्ता हिजोदेखि निष्ठापूर्वक इमानदारिताका साथ लाग्नुभएको छ, चाहे जिम्मेवारी पाउँदा होस् वा नपाउँदा होस् निरन्तर पार्टी संगठनका लागि लागिरहनु भएको छ, जनताका हितमा लागिरहनु भएको छ, उहाँहरू आज पनि लागिरहनु नै भएको छ, भोलि पनि लागिरहनु नै हुने छ । कम्युनिस्ट पार्टीका नेता कार्यकर्ता यस्तै हुनुपर्छ । कुनै सेवा सुविधा पाउँदा काम गर्ने नपाउँदा नगर्ने, पद र जिम्मेवारी पाउँदा फुरूक्क भएर माथि आउने नपाउँदा ओसाएर बस्ने काम गर्नु हुँदैन । यस्ता काम एउटा असल कम्युनिस्ट कार्यकर्ताको लागि सुहाउने कुरा पनि होइन, यस्तो गर्नु पनि हुँदैन । तसर्थ यस्ता कुरालाई दीक्षित गरेर नीति, विचार र सिद्धान्तको जगमा अडेर काम गर्दै पार्टीलाई अगाडि बढाउनुपर्छ, आफू पनि अगाडि बढ्नुपर्छ ।


कम्युनिस्ट पार्टीका नेता कार्यकर्ता नीति, सिद्धान्त, मूल्य, मान्यता र कम्युनिस्ट आचरणमा छैनन्, अनुशासन र आचरणमा स्खलन आइरहेको छ, वर्ग पक्षधरता स्खलन भइरहेको छ, अवसरको न्यायोचित वितरण छैन,यो मेरो, यो तेरो भनेर छुट्याउन थालिएको छ, कसैलाई अति देवत्वकरण र कसैलाई दानवीकरण गर्ने काम हुन थालेको छ, हिजो पार्टीमा योगदान गरेका नेता कार्यकर्तालाई आज बाहिर पार्ने काम भइरहेको छ, पार्टी हाटहुट र डाङडुङले चल्न थालेको छ भन्छन् नि नेकपाकै नेता कार्यकर्ता, यस्तै हो ?

हाम्रो समाज वर्गीय समाज हो । हामीले राजनीतिक रूपले सामन्तवादी व्यवस्थालाई अन्त्य ग¥यौं, तर आर्थिक अवशेषहरू बाँकी नै छन् । त्यतिमात्र होइन, हिजोका सामन्तवादी सोच, व्यवहार, संस्कृति आचरण हरेक व्यक्ति, संस्था र हाम्रै पार्टीका नेता कार्यकर्तामा कम वा बेसी बाँकी नै छन् । यिनै अवशेषहरू विभिन्न रूप र व्यवहारमा अहिले पनि प्रकट हुने गरेका छन् । त्यसको अन्त्य राजनीतिक रूपमै गर्नुपर्छ । रह्यो अवसरको कुरा अवसरहरू सीमित हुन्छन, आकँक्षिहरू धेरै हुन्छन जो सबैलाई पुग्दैनन् यस्तो अवस्थामा नपाउनेले गुनासो गर्छ यस्तो अवस्थामा यस्तो समस्या आउने गर्छ तर यसलाई विधिमा बाँधेर मूल्यांकनको मापदण्ड बनाएर क्षमता र दक्षताको आधारमा अवसरको वितरण गर्न सक्यौं भने यस्तो गुनासो आउँदैन । अर्को कुरा जसले अवसर पाउँछ त्यसले यो अवसर मैले एक्लैले पाएको होइन, मेरो व्यक्तिगत क्षमताले मात्र पाएको होइन पार्टीको कारणले सामूहिक हितका लागि पाएको हो, यो सबैको लागि हो, यो एउटा विधिबाट सबैलाई हुने गरी पाएको हो भन्ने भावना भयो भने त्यसले कुनै समस्या निम्त्याउँदैन । त्यसले सबैको हित पनि हुन्छ । यसो गर्न सकिएमा जनताको अनुहारमा खुसी ल्याउन सकिन्छ । त्यो जिम्मेवारीले, त्यो पदले सबैको प्रतिनिधित्व पनि गर्छ । यसो नहुँदा भने यस्तो समस्या आउँछ । तसर्थ कसले पायो, कसले पाएन भन्नुभन्दा पनि देश, जनता र पार्टीले केही पायो कि पाएन, विधि, पद्धतिबाट पायो कि पाएन त्यो महत्वपूर्ण कुरा हो । पार्टी निर्माण र विकासको यात्रा भर्खरै अगाडि बढिरहेको सन्दर्भमा यसतर्फ पार्टी नेतृत्वको र वरिष्ठ नेताहरूको ध्यान जानुपर्छ, विधि पद्धतिबाट पार्टी चल्ने र अवसरहरूको न्यायोचित वितरण गर्ने प्रक्रियाको विकास गर्नुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ । अहिले पार्टी सम्पूर्ण रूपले मिलि नसकेको अवस्थामा र संक्रमणकालीन अवस्थामा नेता कार्यकर्ता छान्दा यसबाट यति यसबाट यति भनेर गणितकै साहरामा छान्नुपर्ने अवस्था भएकोले पनि यसलाई अहिले सामान्य रूपले नै लिनुपर्छ । तर, भोलिका दिनमा चाहिँ विधिमा बाँधिएर मापदण्डका आधारमा जिम्मेवारी पाउने पद्धतिको विकासतर्फ हामी अगाडि बढ्नुपर्छ र लोकतान्त्रिक अभ्यासमा पार्टी अगाडि बढ्छ । पार्टीको यही लोकतान्त्रिक अभ्यासले नै समाजको विकास र राष्ट्रलाई पनि समृद्धि र गति दिन्छ ।

पार्टी अध्यक्षद्वयको जिम्मेवारी हेरफेर भएको छ तर पनि पार्टी एकताका सम्पूर्ण काम सम्पन्न हुन सकेका छैनन् किन हो के ले समस्या बनाइरहेको छ ?

पार्टी एकताको सम्पूर्ण कामलाई अन्तिम रूप दिने गरि अध्यक्षद्वय अगाडि बढिरहेको बेला पार्टी अध्यक्ष तथा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको स्वास्थ्यमा केही समस्या आयो । त्यसले गर्दा जति छिटो यो काम हुनुपर्दथ्यो त्यसरी हुन सकेन । यद्यपि, प्रधानमन्त्री स्वास्थ्य उपचार गरेर फर्किसक्नु भएको छ , अब केही समय आराम गरेर काममा लाग्नुहुन्छ । उहाँलाई चिकित्सकले मृगौला प्रत्यारोपण गर्नु पर्ने सल्लाह दिएका छन् । अब त्यो काम पनि चाँडै गर्नु पर्छ, म उहाँलाई स्वास्थ्य लाभको कामना पनि गर्दछु । तर आत्मबल दह्रो भएका कारण यी सबै काम प्रधानमन्त्रीले सुव्यवस्थित रूपमै गरीरहनुभएकै छ । साथै मुलुक विकासका लागि र जनताको सुखी जीवनका लागि सम्माननीय प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको हामीलाई, हाम्रो पार्टीलाई र मुलुकवासीलाई धेरै खाँचो छ, उहाँको नेतृत्वको खाँचो छ । उहाँ सरकार गठनदेखि सञ्चालन र मुलुकको हितमा अहोरात्र खटिरहनुभएको छ र देशलाई कुशल नेतृत्व दिइरहनुभएको छ । उहाँको नेतृत्वमा विकास निर्माणदेखि राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र परिस्थितिहरू सुदृढ हुँदै गएका छन । भारतले मिचेको भूमि फिर्ता गर्न सबै पार्टीहरुको बिचमा राष्ट्रिय सहमति कायम गर्न सफल हुनुभएको छ, राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरूको काम द्रूत गतिमा भइरहेका छन्, पार्टी एकताका काम पनि सम्पन्न हुने दिशातर्फ अग्रसर भइरहेको छ, पार्टीका गतिविधि पनि अगाडि बढिरहेका छन् । यद्यपि, गति धिमा छ तर काम भइरहेका छन् । अर्का अध्यक्ष पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले पनि पार्टी कामलाई सक्रियताका साथ अगाडि बढाइरहनुभएको छ, जसले गर्दा पार्टी र सरकारका काम भइरहेका छन् । हाम्रा दुवै अध्यक्ष रथका दुई पांग्रा हुनुहुन्छ, उहाँहरू दुवैले एकले अर्कालाई सहयोग पुग्ने गरी मिलेर देश, जनता र पार्टीका काम अगाडि बढाइरहनुभएको छ ।

सरकारले अगाडि सारेको ‘सुखी नेपाली, समृद्ध नेपाल’ निर्माणको काममा पार्टी र सरकारको संयोजन कसरी हुन्छ त ?

यो अभियान सरकारको मात्र होइन हामी सबैको लक्ष्य हो,पार्टीले नै अगाडि सारेको महाअभियान हो यसमा पार्टी अध्यक्षद्वय, पार्टीका वरिष्ठ नेतादेखि तपाईं हामी र जनताको पनि सहभागिता र सक्रृयताको खाँचो छ । यसलाई पूरा गर्नु सबैको दायित्व हो । यसमा के पार्टी, के सरकार, के नेता, के कार्यकर्ता, के कर्मचारी, के बुद्धिजीवी सबैको उत्तिकै दायित्व छ । त्यसमा पनि हाम्रो पार्टी, पार्टी नेतृत्व, हाम्रा पार्टीका नेता कार्यकर्ताको बढी जिम्मेवारी हुन्छ । यसलाई नेतृत्वले पनि स्वीकारेको छ, पाटीका नेताकार्यकर्ताले पनि स्वीकारेका छन । यसलाई पूरा गर्न पार्टीले अंगिकार गरेको कार्यक्रमलाई पूरा गर्न पार्टी र सरकारको सन्तुलन मिलाएर अगाडि बढ्नुपर्छ, त्यो दिशामा पार्टी र सरकार हिँडिसकेको छ । हिजो हामी जनताको बहुदलीय जनवाद भनिरहेका थियौं, हाम्रो कार्यक्रम पनि त्यहीअनुसारको थियो, त्यसैको आलोकमा हामीले सरकार बनाएर यहाँसम्म आएका छौं । तर पार्टी एक भएपछि हामीले जबजको सारलाई नछोडि जनताको जनवाद भनेको छौं र त्यसअन्तर्गत नै मुलुकको भाग्य र भविष्य निर्माण गर्ने छौं । अहिले हामीले विशेष परिस्थितिका कारण दुई अध्यक्षको अभ्यास गरिरहेका छांै, व्यवहारमा काम चलाउनका लागि निश्चित समयसम्मका लागि यो पद्धति अपनाएका हौं । अहिले हाम्रा दुवै अध्यक्ष पार्टीको प्रमुखमा हुनुहुन्छ दुवैको साथ पार्टी निर्माणदेखि सरकारका काम रहेको छ ।

भारतले मिचेको अतिक्रमित भूमि फिर्ता ल्याउन सकिएला त ?

भारतले हामीलाई सीमाका विषयमा लामो समयदेखि नेपाली सार्वभौमिकता र स्वाधीनताको सन्दर्भमा उल्झन दिइरहेको छ, दुःख दिइरहेको छ । यो उल्झनलाई समाप्त गर्नुपर्छ, भारतले दिने दुःखबाट चाँडै छुट्कारा पाउनुपर्छ भनेर नेपाली जनताले निकै अगाडि देखि संघर्ष पनि गरेका छन्, कूटनीतिक रूपमा पनि काम भईरहेका छन्, तर, यो विषयमा भारतले त्यति चासो नदेखाएकोजस्तो गरिरहेको छ । जसले गर्दा इलामको पशुपतिनगर, महेशपुर, सुस्ताहुँदै कालापानी र लिम्पियाधुरा लिपुलेकसम्म भूमि अतिक्रमण भएको छ । पछिल्लो समय भारत सरकारले आफ्नो नयाँ नक्सा सार्वजनिक गर्ने क्रममा नेपालको लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानी क्षेत्रलाई आफ्नो क्षेत्रमा समावेश गरेपछि नेपालमा यस्को चौतर्फी विरोध हुनुका साथै भारतविरुद्ध प्रदर्शन र आलोचना भएको छ, उसको विस्तारवादी हेपाहा प्रवृत्तिको हामी विरोध गर्छौं । यो समस्या समाधानका लागि पहिले मुलुक एक थिएन, राजनीतिक दल एक थिएनन् तर अहिले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको संकल्प र प्रयत्नले यो विषयमा मुलुक एक भएको छ, प्रधानमन्त्रीले सबैसँग छलफल गरेर सर्वदलीय सहमति कायम गरेर मिचिएको भूमि फिर्ता लिन राजनीतिक र कूटनीतिक च्यानलमार्फत पहलकदमी थाल्नुभएको छ । हामी भारत सरकारको जवाफको प्रतीक्षामा छांै । यो समस्या समाधानका लागि हाम्रा पूर्वप्रधानमन्त्री तथा पार्टीका वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाललाई जिम्मेवारी दिएको छ । उहाँ औपचारिक वार्ताको लागि भारत जाँदै हुनुहुन्छ । उहाँले यो विषयमा कुरा राख्नु हुनेछ र समस्याको समाधान निकाल्नु हुनेछ । भारत सरकारले नक्सा अविलम्ब सच्याउनु पदर्छ । चीनको युद्धताका अस्थायी रूपले बसेको भारतीय सेनाको ब्यारेक तत्काल भारतले फिर्ता लानुपर्छ । मलाई आशा छ, उहाँको भारत भ्रमणपछि यो समस्याको समाधान हुनेछ, भारतले पनि यस विषयलाई गम्भीरताका साथ लिएर समस्या समाधान गर्नेछ, अर्काको मिचेको भूमि तुरुन्त फिर्ता दिनेछ, नेपालको भूमिबाट आफ्ना सेना लैजाने छ । यो काम भारतले तुरुन्तै गर्छ भन्ने मलाई लाग्छ । किनकी यो नगरी हुँदै हुँदैन ।

गरेन भने नि ?

पहिले हामी हाम्रै पहल र प्रयत्नमा काम गर्नुपर्छ । हाम्रो पहल, प्रयत्न, आग्रहको भारतले सुनुवाई गरेन भने उसको विस्तारवादी नीति संसारसामु उदांगो हुनेछ । त्यसपछि हामीले अन्तर्राष्ट्रिय पहल र प्रयत्न अगाडि बढाउनुपर्छ र मिचिएका सबै भूमि फिर्ता ल्याउनुपर्छ ।

सौन्दर्य व्यवसायबाट पनि आत्मनिर्भर हुन सकिन्छ: रीना शाक्य, ब्युटीसियन


अहोरात्र आफ्नो पेसामा सक्रिय रूपले लागिपर्नुभएकी रीना शाक्य जीवनमा अगाडि बढ्नलाई हातमा सीप हुनु पर्ने र त्यतिकै आत्मबल, ईच्छाशक्तिको आवश्यकता पर्ने बताउनु हुन्छ । उहाँले ब्युटीसियन पेसालाई नै रोजेर आफ्नो क्षमता, ईच्छा, लक्ष्यलाई यसै माध्यमबाट पूरा गर्नुपर्छ भन्ने सोची यस क्षेत्रमा लागिपर्नु भएको पनि दुई दशक बढी समय बितिसकेको छ । आफू कसैमा निर्भर नभई आत्मनिर्भर हुनुपर्छ भन्ने सोच बोक्नु भएकी वरिष्ठ ब्युटीसियन रीना शाक्यको सौन्दर्य, श्रृंगारको क्षेत्रमा छुट्टै स्थान बनिसकेको छ । २०६२ सालदेखि ठमेल ज्याठाचौकमा ग्लामर ब्युटीपार्लर एवं ट्रेनिङ सेन्टरको स्थापना गरी अहिले पनि यसै क्षेत्रमा सक्रिय हुनुहुन्छ । उहाँ सौन्दर्य कला संघको आजीवन सदस्य, अल नेपाल ब्युटि एसोसियसनको आजीवन सदस्यलगायत सौन्दर्यसम्बन्धी अन्य संघ, संस्थामा पनि आबद्ध रहेर काम गरिरहनु भएको छ । देशबाहिर हुने सौन्दर्य कार्यशालाहरूमा पनि उहाँको सहभागिता हुँदै आएको छ । उहाँले नेपालका आर्थिक अवस्था कमजोर भएका दिदी, बहिनीहरूलाई विविध संघ, संस्थाको माध्यमबाट प्रशिक्षण दिदै आइरहनु भएको छ । आफूले गर्दैै आएको पेसा वा व्यवसायबाट सन्तुष्ट रहेको बताउनु हुने शाक्यसँग सौन्दर्य प्रसाधनको सेरोफेरोमा रहेर छलफल संवाददाताले गरेको कुराकानीः

रीना शाक्य, ब्युटीसियन तथा सौन्दर्य व्यवसायी

सौन्दर्य सामाग्रीको कत्तिको ध्यान दिनु पर्छ ?

मेकअप प्रडक्टको गुणस्तरमा ध्यान दिनु अति आवश्यक हुन्छ । मेकअप प्रडक्ट खरिद गर्नुपूर्व कुन कम्पनीको प्रडक्ट राम्रो हन्छ बुझ्नु जरुरी छ ।

छालाअनुसारको श्रृंगार गर्नुपर्छ भनिन्छ नि ?

हो, स्किनअनुसारको मेकअप प्रडक्ट प्रयोग गर्नुपर्छ । त्यसैले मेकअप गर्नुपूर्व आफ्नो स्किन कस्तो प्रकृतिको छ भनेर जाँच गर्न जरुरी हुन्छ । आयली र ड्राई स्किनका लागि छुट्टाछुट्टै प्रडक्ट प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ । मेकअप प्रडक्ट लामो समयसम्म प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ, किनकी यस्ता प्रडक्ट आवश्यकताअनुसार प्रयोग गरिन्छ । त्यसैले यसको एक्सपाएरी डेटबारे पनि राम्ररी जानकार भएर मात्र खरिद गर्न आवश्यक हुन्छ । एक–डेढ वर्ष पहिलेको मेकअप सामग्री खरिद गर्नु हुँदैन किनकी स्किनसँग लापरबाही गर्नु हुँदैन, यो घातक हुन सक्छ ।

प्रशंग बदलौं, अहिले सौन्दर्य व्यवसायको अवस्था कस्तो देख्नु हुन्छ ?

अहिले यो व्यवसायमा प्रतिस्पर्धाको अवस्था छ । विगतको दाँजोमा पार्लर खुल्ने क्रम पनि बढेको छ । पार्लरको संख्यासंगै ब्युटीसियन र प्रयोगकर्ता पनि उत्तिकै बढिरहेका छन् । समग्रमा भन्नु पर्दा राम्रो छ ।

कस्तो खालको उपचारको लागि पार्लर जान्छन् मानिसहरू ?

पार्लरमा खासगरी अनुहार र कपालको सौन्दर्यताका लागि नै जाने हुन् । पहिले जस्तो छैन, अहिले त महिलामात्र नभएर पुरुष पनि पार्लर जाने गरेका छन् । पहिले म नै उपभोक्तालाई चाहिने प्राकृतिक सौन्दर्य सामग्रीको मात्र व्यवसाय गर्थे भने अहिले ब्युटीसियनको कामअनुसार छाला र कपाललाई मात्र राम्रो पार्ने होइन, शरीर भित्रदेखि नै स्वस्थ हुनुपर्छ भन्ने मान्यताबमोजिम अमेरिकाको नै सप्लिमेन्टको डिलर लिएर सेवा विस्तार गरिरहेको छु ।

० हामी कहाँ क्वालिटीको सौन्दर्य सामग्री पाइन्न र ?

नेपालमा सौन्दर्य सामग्री उत्पादन गर्ने कम्पनी खासै छैन । त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीबाट डिलर लिएर मेकअपसम्बन्धी, कस्मेटिक सामग्री स्वदेश, विदेशमा पठाउनेदेखि ठाउँ, ठाउँमा पुगेर आफै उत्कृष्ट सेवा पनि दिने गरेको छु ।

समाजसेवामा पनि त्यतिकै सक्रिय हुनुहुन्छ, समय तालिका कसरी मिलाइरहनु भएको छ ?

जहाँ ईच्छा, त्यहाँ उपाय भनेजस्तै मानिसलाई ईच्छा लाग्यो र चाहना छ भने समय कहिल्यै बाधक बन्दैन । ब्युटीपार्लरमा काम पनि गरिरहेको छु, आर्थिक अवस्था कमजेर भएका दिदी, बहिनीहरूलाई निःशुल्क प्रशिक्षण पनि दिँदै आइरहेको छु । केही काम नपाएर डान्स बारमा काम गरिरहेका उनीहरूलाई केही सीप सिकाउन सकियो भने भोलिका दिनमा राम्रो पेसाबाटै आत्मनिर्भर हुन्छन् भन्नेतिर पनि सोच बनाएर काम गरिरहेको छु ।

जाडो मौसम सुरु भयो, यो अवस्थामा कस्तो मेकअप सामग्री प्रयोग गर्दा राम्रो हुन्छ ?

कतिपय मानिसले जाडो र गर्मीमा एकै प्रकृतिको मेकअप सामग्री प्रयोग गर्छन् । तर, यसो गर्दा छालामा प्रभावकारी प्रतिक्रिया नदेखिन सक्छ । जाडोमा छाला सुक्खा भएको हुन्छ भने गर्मीमा चिल्लो । जाडोमा मोस्चराइजरको बढी प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ, गर्मीमा चाहिँ मोस्चराइजरको प्रयोग गरिँदैन । बरू, स्किन टोनर प्रयोग गर्नुपर्छ । जाडो र गर्मी मौसमकै लागि भनेर छुट्टाछुट्टै खालका प्रडक्ट खरिद गर्न सकिन्छ ।

अन्त्यमा केही ?

म सबै दिदीहरूलाई आत्मनिर्भर बन्न र त्यसका लागि आफ्नो रुचिअनुसारको सीप सिकी आत्मबल, ईच्छाशक्ति र लगनका साथ लागी पर्न अनुरोध गर्दै यस कार्यका लागि आवश्यक सल्लाह, उत्प्रेरणा र सहयोगका निर्धक्क मसँग सम्पर्क गर्न अनुरोध गर्दछु । हामीलाई जीवनमा अघि बढ्न र सफलता प्राप्त गर्न सल्लाह, उत्प्रेरणा र सहयोगको सदैव आवश्यकता पर्दछ ।

आस र त्रासले यहाँ सबै काम बिग्रिएको छ: भैरव रिसाल, वरिष्ठ पत्रकार तथा लेखक



यहाँ २०१८ सालमा लिपुलेक र कालापानी क्षेत्रमा राष्ट्रिय जनगणना गराउने व्यक्तित्व हुनुहुन्छ, नेपाली भूमि अतिक्रमण कसरी भयो यसको समाधान के होला ?

भारतले केही समयअघि नेपाली भूभाग लिम्पियाधुरा–कालापानी–लिपुलेक आफ्नो नक्सामा समावेश गरी राजनीतिक नक्सा सार्वजनिक गरेपछि त्यसले नेपालमा तरंग ल्याएको छ । जसको विरुद्धमा आम नेपाली जनतादेखि सम्पूर्ण राजनीतिक शक्तिm एक ठाउँमा उभिएका छन्, आन्दोलित भएका छन् । यो सुगौली सन्धिअनुसार सरासर अन्याय हो, अतिक्रमण हो । दार्चुलाको लिपुलेक र लिम्पियाधुरा क्षेत्रमा मैले २०१८ सालमा छैटौँ राष्ट्रिय जनगणना गराएको हुँ । त्यतिखेरका तथ्यांक विभागका महानिर्देशक थीरबहादुर रायमाझीले जनगणना गराउने क्षेत्रको नक्सा दिएर पठाउनुभएको थियो । त्यो नक्साअनुसार लिपुलेक र लिम्पियाधुरा नेपालको भूमि हो । हालको दार्चुला तत्कालीन बैतडी जिल्लाअन्तर्गत थियो । तत्कालीन अवस्थामा गुञ्जी, नावी, कुटी, तिंकर, व्यास, प्रगन्ना,गर्खाका ६ वटा गाउँहरू बैतडी जिल्लाअन्तर्गत पर्दथे । जुनियर अफिसरको रूपमा मेरो मातहतमा त्यहाँ जनगणना भएको थियो । मैले अयन्त्र ठाउँहरू पनि हेर्नुपर्ने भएकोले म त्यहाँ पुग्न सकिनँ । त्यहाँ मेरो नेतृत्वमा गएको टोलीका खरिदार ऋषिराज द्धिवेदीसहितका गणकले त्यो क्षेत्रको जनगणना गरेका थिए । त्यो बेला यहाँ कुनै खालको विवाद थिएन किनकी त्यतिबेला हिन्दुस्थानको त्यहाँ कोही पनि थिएन । सीमा मिचिएको बारेमा अहिले विचारहरू फरक फरक आएका छन् । कसैले सन् १९५२ देखि नै भारतीय फौज बसेका भनेका छन् भने कसैले १९५९ देखि बसेको हो भन्ने आएको छ । मैले थाहा पाएअनुसार सन् १९६२ मा चीनसँग युद्ध हुँदा भारत हा¥यो । त्यही सन्दर्भमा पछाडि हट्दै आउँदा हाम्रो भूभाग कालापानीमा फौज बस्ने उपयुक्त ठाउँ देखेर बस्यो । त्यतिबेला दुई देशको सीमा कहाँ पर्दथ्यो केही थाहा नहुने अवस्था थियो होला । त्यहाँ हाम्रो देशको उपस्थिति थिएन । त्यहाँ हाम्रो उपस्थिति भइदिएको भए उनीहरू त्यहाँ एक रात बस्थे होला भोलिपल्ट हिड्ने थिए । त्यो कुरा नेपालले कहिले थाहा पायो त्यो पनि थाहा छैन । थाहा पाएपछि जा भन्यो कि भनेन, त्यो पनि थाहा छैन । एकथरिले राजा महेन्द्रलाई मुछेका छन् तर त्यसको प्रमाण छैन । त्यसभन्दा अगाडि मातृकाप्रसाद कोइरालाको समयमा हिन्दुस्थानबाट २००९ सालमा भारतीय सेनाहरू नेपाली सेनालाई तालिम दिन भनेर त्यहाँ आए । त्यही सिलसिलामा हाम्रो सरकारको अनुमतिमा उत्तरतिरका १८ क्षेत्रमा भारतले सैनिक चेकपोष्ट राख्यो । तर, त्यो १८ भित्र पर्दैन । पछि कीर्तिनिधि बिष्ट प्रधानमन्त्री भएका बेला ती १८ वटै हटाउनुभयो तर त्यो हटाउनुभएन किनकी त्यसको लिखत पनि थिएन,रेकर्ड पनि थिएन त्यसैले त्यो हटेन । त्यही सिलसिलामा मैले र बुद्धिनारायण श्रेष्ठले कीर्तिबाबुलाई सोध्यौ । तपाईंले १८ ठाउँको हटाउनुभयो १९ औं क्षेत्रको किन हटाउनुभएन भनेर । उहाँँले त्यहाँ भारतीय सैनिक छ भन्ने मलाई थाहा भएन, कसैले पनि भनेन् भनेको भए हटाउँथे भन्नुभयो । त्यसको जवाफमा मैले उहाँँलाई भनेँ कि तपाईंले हामीलाई ढाँट्नुभयो कि तपाईं प्रधानमन्त्री हुन योग्य हुनुहुन्न । किनकि आफ्नो मुलकभित्र विदेशी सेना बसेको छ, चेकपोष्ट छ भन्ने थाहा पाउँदैन भने त्यो व्यक्ति मुलुकको प्रधानमन्त्री हुन योग्य र लायक हुँदैन भनेँ । उहाँँ हाँस्नुभयो, सिद्धियो । त्यसपछि यस विषयमा कुनै कुरा आएन सबै चुप भए, कथा यही हो । भारत सरकारले आफ्नो संविधानको धारा ३७० खारेज गरी पाकिस्तानसँग जोडिएका जम्मु कश्मीरलाई केन्द्र शासित प्रदेश बनाएर नयाँ राजनीतिक नक्सा जारी गरेपछि यहिले फेरि यो विवाद आएको हो । यो राजनीतिक नक्सा सार्वजनिक नभएको भए यो कुरा कसैले खोज्नेवाला थिएन । त्यसैले भारत र नेपालबीचको सीमा समस्या समाधान गर्न यसलाई सुनौलो अवसको रूपमा लिएर कूटनीतिक र राजनीतिक वार्तामार्फत विदेशी सेनालाई हाम्रो भूमिबाट फर्काउनु पर्छ ।

कसरी फर्काउने नि ?

अहिले अतिक्रमित क्षेत्रमा बसेका नेपालीहरूलाई त्यहाँको राज्य सरकारले सताउन लागेको छ । त्यसका विषयमा हाम्रो सरकारले हेर्दै हेरेको छैन । पहिले दार्चुला सदरमुकामबाट सीतापुरहुँदै माथि तुम्लिङलगायत अन्य ठाउँमा जाने १५ किमिको गोरेटो बाटो थियो । त्यो बाटो अहिले छैन । जुन क्षेत्र त्यतिबेला बैतडी क्षेत्रमा पर्दथ्यो । त्यो क्षेत्र भनेको जाडोमा ६ महिना तल झर्ने र बर्खामा मात्र त्यहाँ बस्ने चिसो ठाउँ हो । त्यहाँ तल आउन बाटो छैन, भारत भएर आउनुपर्छ । आउनलाई यात्रा अनुमति लिनुपर्छ नत्र भारतले छिर्न दिँदैन । त्यसकारण अहिले तत्कालै सरकारले १५÷२० करोड खर्च गरेर गोरेटो बाटो बनाइहाल्नुपर्छ । त्यसो भएपछि बूढाबुढी तल न्यानो ठाउँमा आउन सक्छन् जसले गर्दा मानिसहरू कठ्याँग्रिएर मर्दैनन् । यही विषयलाई ध्यानमा राखेर केही समयअगाडि हामीले सीमा बचाऔं अभियानको टिमले सरकारलाई भेटी यो बाटो बनाउने र राज्यको उपस्थिति जनाई त्यहाँका जनताको सुरक्षा गर्न भनेका छौं । यसै सन्दर्भमा गृहमन्त्री, शिक्षामन्त्री, राज्य व्यवस्था समितिकी सभापति पूर्णकुमारी सुवेदीसमेतलाई भेटी ज्ञापनपत्र दिएका छौं । उहाँँहरूले हामी हेर्छाैं भन्नुभएको छ । अहिले राज्यले ३०÷४० किलोमिटरको अन्तरमा सीमा सुरक्षा बल राखेको रहेछ, अब १० किलोमिटरको दूरीमा राख्ने भनेको छ । भारतलाई भनेर भारतीय सुरक्षा बलको अगाडि हाम्रा सेना पनि हतियार लिएर गए भने हतियार जुध्ने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले भारतले जसरी हामीलाई जानकारी नै नदिई सेना राख्यो त्यसैगरी हामीलाई जानकारी नै नदिई अकस्मात त्यो हाम्रो भूमि छोडेर जानु बुद्धिमानी हुन्छ । स्थानीय जनताले तिरो तिरेको रसिद देखाएर आफ्नो घर नेपालको सरहदभित्रै पर्ने भनी प्रमाणको रूपमा पेस गरेका थिए । त्यो क्षेत्र नेपालको हो भन्नेमा कुनै विवाद छैन,यी भूमि नेपालकै रहेका विभिन्न प्रमाण छन्् । सुगौली सन्धिपछि लिम्पियाधुरा क्षेत्रका जनताले नेपालमा नै तिरो तिर्ने गरेका थिए । २०१८ सालसम्म त्यो लिम्पियाधुरा क्षेत्रसमेत नेपालकै अधीन थियो । ‘सन् १९६२ (विस २०१९) भन्दा अघि यो क्षेत्र निर्विवाद थियो । भारत–चीन युद्धपछि मात्रै विवाद भएको हो । नेपाल सीमा सुरक्षा गर्न नसकेको कारण भारतले अतिक्रमण गर्न पाएको हो । त्यो बेला कालापानीमा लगेर हामीले सुरक्षाकर्मी राखेको भए कहाँ उसले अतिक्रमण गर्न पाउँथ्यो र ? पछि गएर सीतापुरसम्म राखेको छ, जबकी त्यहाँ ६ महिना मात्रै सुरक्षाकर्मी बस्छन्् । हाम्रा शासकहरूले नहेरेकै कारण त्यो भूभाग भारतले कब्जा गर्न पाएको हो । यसर्थ यसमा विवाद गर्नुभन्दा हामीले थाहैनपाई खुरुक्क उठेर भारतीय सेना आफ्नो देशमा जानुपर्छ, अर्काको भूमि मिचेर बस्न पाइँदैन । हामीले धपाउनु भन्दा पनि उ आफैँ फिर्ता हुनु बुद्धिमानी हुन्छ ।

खुरुक्क फर्केला त भारतीय सेना ?

गाह्रो छ किनकी भारतको नियत राम्रो देखिँदैन । उसले त्यहाँ हाम्रो जमिनमा पुल बनाउने, स्थायी बाटो बनाउनेलगायतका निर्माणका काम गर्न थालेको छ । अर्काको जमिनमा यस्ता कुराको निर्माण गर्नु त जरुरी छैन । त्यसैले यसको नियत राम्रो देखिँदैन । यसर्थ भारतले हामीसँगको पुरानो मैत्रिपूर्ण सम्बन्ध,रोटिबेटिको सम्बन्ध, भूगोलको अवस्था, प्राग ऐतिहाँसिक सम्बन्ध आदिलाई बचाउन पनि भारतले जसरी आयो त्यसैगरी सरक्क जानु हितकर हुने छ । तर अवस्था हेर्दा राम्रो देखिँदैन । किनकि नेपालका लागि पूर्वराजदूत तथा भारतका परराष्ट्र सेक्रेटरीले नेपालका बारेमा एउटा लेख लेख्नुभएको छ जुन नेपालले स्वीकार गर्न नसक्ने खालको गलत नियतका साथ लेखिएको छ । त्यहाँ उहाँँले ६० लाख नेपाली भारतमा काम गर्छन् भन्नुभएको छ । त्यसरी हेर्ने हो भने हामी कहाँ त्योभन्दा बढी भारतीय नागरिक काम गर्छन् । त्यसैगरी, भारतमा रेमिट्यान्स भित्र्याउनेमा हाम्रो देश नेपाल विश्वको पाँचौं वा छैटौं नम्बरमा पर्छ । त्यत्रो पैसा भारत जान्छ हाम्रो । त्यसैले गर्दा हाम्रा नेपाली मात्र त्यहाँ बसेका छैनन् उनीहरूका नागरिक पनि यहाँ त्यतिकै मात्रामा छन् । हामी पनि उनीहरूलाई त्यसै भन्न सक्छांै । त्यसैले त्यसमा हामीलाई भारतले ब्ल्याकमेल गर्नुको कुनै तुक छैन । यो समस्याको समाधान पनि होइन । तर हामी शान्तिप्रेमी भएको नाताले हामी कसैसँग निहुँ खोज्दैनांै, कसैसँग झगडा गर्दैनांै, कसैको भूमि हडप्दैनौं, हाम्रा सेना अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति मिसनमा गएका छन्, संसारमा शान्ति फैलाउने अभियानमा नेपाल छ, असंलग्न परराष्ट्रनीति अपनाएको छ, पञ्चशीलमा आधारित भएर काम गरिरहेको छ, यस्तो अवस्थामा हामी जुध्न जाने कुरा आउँदैन, रक्तपातमा जाने अवस्था आउँदैन । यस्तो छिमेकीको धैर्यतालाई कमजोरी नसोची युगौंदेखिको सम्बन्ध समधुर बनाउन भारतले नेपाली भूमि सरक्क छोडेर हिड्नु उस्को र हाम्रो दुवैको हितमा हुन्छ र यो काम भारतले गर्छ भन्ने मलाई लाग्छ ।

यो विषयलाई नेपाल सरकारले राम्ररी डिल गरेन, कूटनीतिक पहल कम भयो भनिरहेका छन् नि कांग्रेसलगायत अन्य पार्टीहरूले ?

सरकारले त कूटनीतिक पहल गरिरहेको कुरा सार्वजनिक रूपमै भनिरहेको छ तर त्यो बाहिर देखिएको छैन । हुन त यो कूटनीतिक पहल भनेको बाहिर देखिने पनि होइन क्यारे, भित्रभित्रै गरिने विषय पनि होला । त्यो हो भने ठीकै छ नत्र बाहिर देखिएको छैन । सीमा मिचिएको विषयमा नेपाली जनताको भावनामा चोट लागेको छ, आक्रोश आएको छ, यो तत्काल समाधान भएन र नेपाली जनताको रोष र आक्रोश बढेर गयो, त्यसले बाटो बिरायो भने र नेपाली जनतालाई गलत रूपमा उपयोग गरे भने त्यसको परिणाम नराम्रो हुन्छ । त्यसैले गर्दा राज्यले चनाखो भएर काम गर्नुुपर्छ । भरसक आफ्नै पहलमा आफ्नै बलबुतामा समस्या समाधान गर्नुपर्छ । सरकारको प्रयत्नले भएन भने, संयुक्तm राष्ट्रसंघ र अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयसम्म पनि गएर समस्या समाधान गर्नुपर्छ ।

यो लयबाट समस्याको समाधान होला त ?

हुन्छ, किनकी अहिले भारत संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को स्थायी सदस्य हुन खोजिरहेको छ, यसमा पनि उसलाई नेपालको सहयोग पर्छ नै । यो समस्या समाधान भएन भने त नेपालले पनि उसलाई छोड्नेवाला त छैन, सानो मुलुकलाई हेप्ने भनेर अन्य मुलुकले भन्नेवाला छन्, त्यो कुराले उसले परिषद् सदस्य त गुमाउनु पर्ने हुनसक्छ । अर्को, नेपालजस्तो सानो मुलुकमा लोभ गरेर नेपाली भूमि अतिक्रमण गर्न खोज्नु र नेपालजस्तो शान्तिप्रिय देशलाई दुःख दिनु धाक धम्की दिनु भारतका लागि पनि सुहाउँदो कुरा र न्यायिक विषय होइन । फेरि भारत त नेपालजस्तो सानो मुलुक होइन, ऊ त विश्वको चौथो ठूलो देश, पाँचौ शक्तिराष्ट्रको रूपमा उँदाउँदै गरेको देश, संसारको पहिलो प्रजातान्त्रीक मुलुक भनेर चिनिएको देश हो । यो कुराले त भारतको पनि ईज्जत त रहँदैन, उसलाई पनि ईज्जतको सवाल होला त्यसैले यो कुरालाई हेरेर बुझेर भारतले यो समस्याको समाधान चाँडै गर्नुपर्छ, नेपाली भूमि छोडेर सरक्क आफनो मुलुक लाग्नुपर्छ । यसको कुनै बिकल्प छैन । भारत विस्तारवादी प्रवृत्तिको मुलुक भएकोले र १९६२ देखि हड्पेर खाएको क्षेत्र भएकोले यति सहजै त नछोड्ला तर यी सबै परिस्थिति र अन्तर्राष्ट्रिय प्रेसरले गर्दा उसले सरक्क छोड्नुको विकल्प पनि छैन र छोड्छ भन्नेमा म आशावादी छु ।

तपाईंहरूको सीमा बचाऔं अभियान समिति पनि छ नि त्यसले के कति काम ग¥यो ?
राज्यले केहि समय अगाडि एउटा सर्बदलिय सबैपक्षिय बैठक ग¥यो प्रधानमन्त्री निवासमा । त्यसमा राष्ट्रिय एकता कायम भयो । हामीले पनि यसमा सकारलाई सहयोग गर्नु प¥यो जनतामा यो कुरा लैजानु प¥यो भनेर एउटा समिति बनाएर सीमा जोगाऔं भन्ने अभियान चलायौं । त्यो समितिले सुगौली सन्धिको आधारमा चुच्चे नक्सा बनाएर सरकारलाई दियौँ । भारतले बनाएको नक्सा हाम्रो जमिन हड्पेर रहेको बुच्चे छ, हामीले बनाएको सिंगो ठूलो चुच्चे छ । हामीले त्यो चुच्चे नक्सा कायम गर्न भनेका छौं । त्यो अभियानमा राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेदेखि संस्कृतिविद सत्यमोहन जोशी,केदारभक्त माथेमा, पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीलगायत थुप्रै राष्ट्रिय व्यक्तित्वहरू हुनुहुन्छ । त्यो नक्सा हामीले गृहमन्त्री, भूमिसुधारमन्त्री, शिक्षामन्त्रीलगायत माननीय पूर्णकुमारी सुवेदीसम्मलाई दिएका छौं, कार्यान्वयनको लागि । हामीले नालापानीबाट हट भनेका छैनौं, कालापानीबाट हट भनेका छौं । त्यसैले मलाई लाग्छ यो अभियान सार्थक हुन्छ, सरकारले पूरा गर्छ, भारत एकदिन अवश्य हट्छ, नहटी सुख छैन । हटेन भने उसको पनि ईज्जत समाप्त हुन्छ ।

यो समस्याको समाधान तत्काल हुन्छ भन्नेमा तपाईं पूर्ण विश्वस्त हुनुहुन्छ त ?

म त पूर्ण विश्वस्त छु किनकी यो विषयमा पहिले मुलुक एक थिएन, अहिले यो विषयमा मुलुक एक छ,राष्ट्रिय सहमति कायम भएको छ, हामीलाई अन्याय भएकोे कुरा अन्तर्राष्ट्रले पनि देखेको छ, अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि हामी बलिया छौं । त्यसैले यो विषयमा हामी लागिरहन्छौं, सीमा अतिक्रमण रोक्न सरकारलाई मद्दत गर्छौं र सरकारमार्फत गुमेको भूभाग फिर्ता ल्याउँछौं ।

सन् १९५० को सन्धि खारेज हुन्छ त ?

यसको वियषमा बेल्लै विधि, बेल्लै कूटनीति अपनाउनुपर्छ । यो फरक पाटो हो । यसका बारेमा नेपाल भारत प्रबुद्ध समूहले होमवर्क गरिरहेको छ, सरकारले बेग्लै ढंगबाट यसका बारेका कुरा गर्छ, गरी पनि रहेको होला, यसको प्रोसेस अलि लामो होला, समय लाग्ला, छलफल होला, त्यो छुटै विषय हो, यो कालापानी लिम्पियाधुरा र लिपुलेकको विषय छुट्टै हो । यहाँ हाम्रो भूमि भएको लिखत प्रमाण आधार हुँदाहुँदै, कालापानी नेपालको भूभाग रहेको सबै ऐतिहासिक प्रमाण सुरक्षित हुँदाहुँदै जबर्जस्ती हड्पिएको छ । यो तत्काल फिर्ता हुनुपर्छ । अनि सन् १९५० को सन्धिका बारे पहलकदमी अगाडि बढाउनुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ ।

अंग्रेजले त सन् १९४७ मै भारतलाई छोडेको हो, अंग्रेजले भारतलाई छोडेपछि त अंग्रेजको शासन त गयो । भारतको सरकार आएपछि अंग्रेज सरकार त अवैधानिक भयो, अवैधानिक सरकारले गरेका काम, सन्धि, सम्झौता पनि अवैधानिक नै भए यस्तो अवस्थामा अवैधानिक सरकारले गरेका काम भारत सरकारलाई कसरी वैधानिक भयो र नेपालको सुगौली सन्धिमा गुमेको भूमि भारतको हो भनेर भारत सरकारले अहिलेसम्म फिर्ता नगरेर खाइरहेको हो ?

हो यो कुरालाई हाम्रा शासकले राम्ररी उठाउनु पर्दथ्यो,उठाएनन् । उठाउनुको त परै जाओस् ब्रिटिसले भारत छोडेपछि त्यसबेलाका राणाहरूलाई हामीले भारत छाडिसक्यो त्यसैले सुगौली सन्धिअघिको तिमीहरूको भूभाग फिर्ता माग भनेको थियो रे । त्यसपछि नेपालका राणाहरूको भारदारी बैठक हुँदा धोक्रे सुरुवाल लगाउने कांग्रेसले अहिले त हामीलाई टिक्न दिएका छैनन् हिन्दुस्थानसँग जमिन फिर्ता माग्दा हिन्दुस्थान रिसाउँछ, दार्जीलिङ, टिस्टा, पठारदेखि सतलज, काँगडासम्मको क्षेत्र हुन्छ, त्यत्रो मुलुक सञ्चालन गर्न सकिन्न हिन्दुस्थान रिसाएर धोक्रो सुरुवाल लगाउनेहरूलाई सहयोग गर्छ र हाम्रो शासन टिक्न दिँदैन भनेर त्यो जमिन नमागेको रे भन्ने सुनेको छुुुुु । त्यसपछिका शासकहरूले पनि आफ्नो पद, सत्ता जोगाउनका लागि यो जमिन फिर्ता नमागेको रे भन्ने सुनेको छु, के कति सत्य हो यस विषयमा म अनभिज्ञ नै छु ।

प्रजातान्त्रिक सरकार र तपाईंहरूजस्ता बौद्धिक जगतले पनि किन अभियानको रूपमा यसलाई लैजान नसक्नुभएको त ?

यस विषयमा बेलाबेला कुरा उठेकै हो । २०३० सालमा बहादुरसिंह आइतवाल भन्ने दार्चुला जिल्लाबाट राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य हुनुभएको थियो । उहाँँले त्यो बेला त्यो कुरा राष्ट्रिय पञ्चायतमा उठाउनुभएको थियो तर त्यो सफल भएन । त्यसपछि हामीले २०५५ साल असार १२ गते बागबजारस्थित काठमाडौं मोडल अस्पतालको सभाहलमा पद्मरत्न तुलाधरको संयोजकत्वमा ३९ जनाको बैठक गरेर सीमा अतिक्रमण प्रतिरोध समिति बनाएर १५ महिनासम्म काम गरेर एउटा रिपोर्ट राज्यलाई बुझाएको थियो । त्यसको कार्यान्वयन तत्कालीन सरकारले गरेन । हाम्रो पनि कमजोरी भयो होला, हामीले पनि घच्घच्याएनौं त्यो त्यसै खेर गयो, केही भएन । त्यसैले गर्न नखोजेको, कुरा नउठेको होइन । जसले गर्नु पर्ने हो त्यसले नगरेकोले यो कुराको चासो चर्चा कम भएको हो । तर पहिल्यैदेखि नै थियो ।

यसको मतलब भारतीय विस्तारवादी प्रवृत्तिले नै यो सबै समस्या भएको हो ?

हो, हालैको सीमा अतिक्रमणको कुरालाई हेर्दा हाम्रो छमेकी विस्तारवादको नाइकेजस्तो प्रवृत्तिको देखिन्छ । तपाईंलाई कतिको थाहा छ कि यहाँका शासकलाई भारतको आस र त्रास छ । सत्तामा हुनेलाई आफ्नो सत्ता जाला कि भन्ने त्रास, सत्ताबाहिर भएकालाई भारतलाई खुसी पार्न पाए त सत्तामा पुग्न सकिन्थ्यो कि भन्ने आस । सत्तामा टेक्न र सत्तामा टिक्नका लागि भारतको आशीर्वाद चाहिन्छ भन्ने एउटा मनोवैज्ञानिक त्रास र आस छ । अब त्यो कति सत्य छ, कति असत्य छ, त्यो मलाई थाहा छैन । तर यही आस र त्रासले गर्दा पहिलेका हाम्रा शासकले यो कुरालाई सशक्त रूपमा नउठाएको हुन सक्छ । तर अहिलेका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सशक्त रूपमा उठाउनुभएको छ । उहाँँले हिजो नाकाबन्दीको बेलामा पनि उठाउनुभएको थियो आज पनि सशक्त रूपले नै उठाउनुभएको छ, नेपालको एक इञ्च जमिन मिचिन दिन्नँ भन्नुभएको छ । यो कुरा व्यवहारमा प्रमाणित भयो भने उहाँँ राष्ट्र«का नेता हुनुहुन्छ । सन् १९८१ देखि २०१८ सम्म भारतमा १० वटा मात्र सरकार परिवर्तन भए तर नेपालमा १८ वटा सरकार परिवर्तन भए । अहिलेसम्म कुनै सरकारले यो काम गर्न सकेका छैनन् । यो नेकपाको बलियो सरकार भएकोले मलाई मलाई आशा छ यो काममा ओली सरकार सफल हुनेछ ।

नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले त ओलीसँग सल्लाह गरेरै भारतले नेपाली भूमि आफ्नो नक्सामा पारेको आरोप लगाउनुभएको छ नि ?

मलाई लाग्दैन यो कुरा सत्य हो भनेर किनकी कांग्रेसका अर्का नेता तथा पार्टी प्रवक्ता विश्वप्रकाश शर्माले यो पार्टीको आधिकारिक धाराणा होइन, उहाँँको निजी विचार होला भन्नुभएको छ, यसले त उहाँँको कुरालाई खण्डन गरिगयो नि । उहाँको भनाइको कुनै अर्थ र स्थिरता हुँदैन । एकै छिनमा के भनिदिनुहुन्छ फेरि एकै छिनमा होइन मैले यसो पो भनेको भनेर अर्कै कुरा गर्नुहुन्छ । यस्तो कुराले उहाँँको पार्टीलाई समेत घाटा पुग्छ । उहाँँलाई यो कुराले निकै अप्ठेरो परेको छ जस्तो मलाई लागेको छ किनकी सामाजिक सञ्जालमा उहाँँका बारेका निक्कै नकरात्मक टिप्पणीहरू भएका छन् । यसले उहाँँलाई र उहाँँको पार्टीलाई निक्कै ठूलो क्षति भएको जस्तो मलाई लागेको छ । अर्को, यस्तो आरोपले नेपाली भूमि फिर्ता ल्याउन बल पुग्दैन, उल्टो भारतको मनोबल बढ्छ । निर्वाचनका बेला नेपालका राजनीतिक दलहरू नमिलून् भन्ने भारतीय चाहनालाई देउवाको यो आरोपले बल पु¥याएको छ । त्यसैले देउवाको यो आरोप चुनाव केन्द्रित प्रतिशोधप्रेरित छ । त्यसैले यो विषयमा देउवाले जानीबुझी सरकारको पार्टीलाई बद्नाम गरेर चुनाव जित्न सकिन्छ भन्ने आग्रहमा आधारित छ, तर मलाई यो हो भन्ने लाग्दैन । उहाँँले त्यस्तो सोच्नुभएकोे भए सर्वपक्षीय बैठक किन बोलाउनुहुन्थ्यो जहाँ मलाई पनि निम्ता थियो । फेरि, त्यसो भए उहाँँले त्यो बैठकमै किन भन्नुभएन ? यसमा प्रश्न गर्न सकिने प्रशस्तै आधारहरू छन् ।

तपाईंहरूजस्ता विज्ञ, विश्लेषक,कूटनीतिज्ञ र सल्लाहकारले पनि राम्ररी सरकारलाई सहयोग सुझाव दिन सकिरहनुभएको छैन नि किन ?

आस र त्रास भयो भने सही कुरा बाहिर आउन सक्दैन । हाम्रा बुद्धिजीवी हुन् वा विज्ञ हुन्, विश्लेषक हुन् वा सल्लाहकार हुन्, कूटनीतिज्ञ हुन् वा राजनीतिज्ञ हुन् उनीहरूमा आस र त्रास भयो भने सही कुरा बाहिर आउन सक्दैन । हाम्रा विज्ञ र बुद्धिजीवी भन्नेले पनि नियुक्तिको कुरालाई शिरमा राखेर सोच्ने गरेका छन्, त्यसले बिगारेको छ । अहिले सूर्यनाथ उपाध्यायले ३÷४ पेजको रिपोर्ट सरकारलाई दिनुभएको छ रे त्यो अहिलेसम्म सार्वजनिक भएको छैन । त्यो बाहिर ल्याइदिएको भए जनतालाई त्यो कुरा थाहा हुन्थ्यो । यस्ता कुराले समस्या भएको छ ।

यो समस्या कसरी हल हुन्छ त ?

प्रधानमन्त्रीले नसक्ने कुरा गर्छु नभन्ने, गर्छु भनेको कुरा गरि छाड्ने यति भयो भने सबै कुराको हल हुन्छ । हिजो ओलीले निर्वाचनमा के के भन्नुभएको छ जनतालाई त्यो कुरा पूरा गरिदिए त भइहाल्यो नि जनताले त यति चाहेका त हुन नि ।

सरकारको कामलाई कसरी लिनुभएको छ ?

सरकारले राम्रै काम गर्न खोजेको छ तर अपेक्षाकृत सफलता हासिल गर्न सकेको छैन । कर्मचारीलाई विश्वासमा लिन र काममा लगाउन सकिरहेको छैन । कर्मचारीले उहाँँलाई टेरिरहेका छैनन् । सिस्टमले काम गर्न सकिरहेको छैन, यति बलियो सरकार हुँदा पनि सरकारले आफ्नो शक्ति प्रर्दशन गर्न सकिरहेको छैन । हामीले प्रदर्शन गर भन्नेसम्मको उत्साह दिने त हो नि । सरकारलाई जनताको पूर्ण समर्थन छ, जुनसुकै संयन्त्र प्रयोग गरेर भए पनि जनताको हित हुने काम गर्नु पर्छ त्यसमा सरकारले प्रयत्न गरिरहेको छ, विदेशीसँगको सम्बन्ध मजबुत पारिरहेको छ, चीनका राष्ट्रपतिलाई नेपाल ल्याउन सफल भयो विकास निर्माणका काम पनि गरी नै रहेको छ, नेपाली भूमि फिर्ता गर्न कदम चालिरहेको छ, सिस्टम बनाउने कामदेखि कानुन निर्माण र संघीयता कार्यान्वयनमा पनि राम्रै काम गर्दै छ तर जनचाहनाअनुसार गर्नसकेको छैन,समय लाग्छ तर गरेर देखाउनु पर्छ । सरकार ठीकै दिशामा छ, ठीकै ढंगले चलिरहेको छ जस्तो मलाई लागेको छ । अलि काम बढी बोली कम गरेर जान सकेमा राम्रो हुन्छ ।

ओली सरकारले सबैलाई सुख समृद्धि दिएरै छाड्छ


आनन्दप्रसाद पोख्रेल नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी नेकपाका कृयाशील नेता हुनुहुन्छ । जिल्ला तहदेखि राजनीति गरेरआउनु भएका पोख्रेल पुराना एवम् अनुभवी नेता पनि हुनुहुन्छ । राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभाव छोड्न सक्ने नेतापोख्रेल पार्टीका ईमानदार एवम् ३ न.. प्रदेशका क्रियाशील नेतामा पर्नुहुन्छ । लेखकको रुपमा समेत चिनिनेपोख्रेल संघीय सरकारको अभियानलाई प्रदेशले हर तरहले सघाउने बताउनुहुन्छ । संघीय सरकार र प्रदेशसरकारका कार्यक्रमका सन्दर्भमा छलफलले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः


आनन्दप्रसाद पोख्रेल, पार्टी सचिव, ३ नं प्रदेश, नेकपा


तपाईं तीन नम्बर प्रदेश नेकपाको पार्टी सचिव हुनुहुन्छ, पार्टी एकताका कामहरू अझै बाँकी छन्, प्रदेश पार्टीका कामहरू कसरी अघि बढिरहेका छन् बताइदिनुहोस् न ।

मुलुक संघीयतामा गए पनि पार्टीको विधान, नियामवली, राजनीतिक प्रतिवेदन केन्द्रले जारी गर्ने हो । केन्द्रीय विधानले प्रत्यायोजित गरेका अधिकारहरू प्रदेशले सम्पादन गर्ने हो । त्यसले राष्ट्रिय राजनीति र केन्द्रमा पर्ने प्रभाव प्रदेशहरूको पार्टी एकतामा पर्नु स्वभाविकै हो । यद्यपि, तीन नम्बर प्रदेशमा पार्टीको काम अत्यन्तै छिटो भएको छ । समग्रहमा भन्ने हो भने यो अठार महिनाको दौरानमा पार्टी एकताको काम लगभग टुंगिएको स्थिति हो । थोरबहुत मिलाउनु पर्ने छ । केन्द्रीय कमिटी, सचिवालय, स्थायी कमिटी, आयोगहरू, विभागहरूको नेतृत्व चयन भइसकेको छ । प्रदेशका पनि प्रदेश कमिटीहरू बनिसकेका छन्, जिल्लाका पनि कामहरू भइरहेका छन् । त्यस कारण पार्टी एकताले गति लिएको छ । अब हामीले एकीकृत पार्टीबाट कसरी पऋणाम दिने भन्ने काम कारबाहीमा लाग्नु पर्ने अवस्था छ । पार्टीले २०७५ साल असोज ५ गते प्रदेशको अध्यक्ष, सचिव, ईञ्चार्ज र सहईञ्चाज तोकेको थियो । हामीले असोज १३ गते बैठक बसेर हाम्रा १३ वटै जिल्लामा पहिले बनेको कार्यदललाई निरन्तरता दिँदै जिल्ला कमिटीले प्रयोग गरेको अधिकार प्रयोग गरी कामलाई अगाडि बढाउने र स्थानीय तहको एकतालाई अगाडि बढाउने भनी निर्देशन गरी त्यसैको प्रकाशमा एकताको काम अगाडि बढेका छन् । जसअनुसार दोलखा, सिन्धुली र रसुवाको पार्टी एकताको काम अगाडि बढेको छ भने अहिले प्रदेशका सबै जिल्ला पार्टी कमिटीको एकताको काम सम्पन्न भएका छन् । यो खुसीको कुरा हो । त्यसैगरी पालिका स्तरका कमिटीहरू पनि क्रमशः एकता हुँदै गइरहेका छन् भने जिल्लाका वडा तहका कमिटीहरू पनि बनिसकेका छन् । तथापि दुई ठूला पार्टीहरूको एकता भएकोले कार्यकर्ताको पंक्ति ठूलो छ, ती सबै कार्यकर्ताको व्यवस्थापन गर्नु पर्ने भएकोले यसमा चुनौती भएको छ । विभिन्न कारणले पार्टी एकताका कार्यक्रमहरू रोकिएका थिए तर अहिले अगाडि बढिरहेका छन् । प्रदेश कमिटीले प्रत्येक तीन तीन महिनामा बैठक बसाउनु पर्ने विधिअनुसार चौध महिनामा हामीले तीनवटा पूर्ण बैठक सम्पन्न गरेका छौं । हामीले विधान त बैठकलाई अगाडि बढाएका छौंं । त्यतिमात्र होइन, ७३ सदस्यीय सचिवालय गठन गरेर ३० वटा विभागका प्रमुख र उपप्रमुख तोकेका छांै । जेष्ठ कम्युनिस्ट मञ्च र सल्लाहकार परिषद् पनि गठन गरेका छौंं । यसका साथसाथै कार्तिकदेखि चैतसम्मको छ महिने कार्ययोजना, पार्टी शुद्धीकरण र सुदृढीकरण अभियान सञ्चालन गरेर पार्टीको कामलाई अघि बढाउने र तीनै तहका सरकारलाई पार्टीको मातहतमा सञ्चालन गर्ने गरी अगाडि बढाउने, साँसद र जन निर्वाचित प्रनिधिहरूलाई पार्टीको विधिभित्र, निति निर्देशन भित्र ल्याउनेगरि ६ महिने कार्यक्रम तोकेका छौं । २९ पेजको परिपत्र जिल्ला जिल्लामा पठाई सकेका छौं । त्यतिमात्र होइन, यसलाई अगाडि बढाउनको लागि जिल्लाहरूमा तालमेल नमिल्ला भनेर आगामी मसिंर २२ गतेबाट पौष ८ गतेसम्म १३ ओटै जिल्लाको बैठक राखेका छौं । त्यो बैठक रसुवा बाट सुरु गरी काभ्रेपलान्चोक बाट अन्त्य गर्ने योजना बनाएका छौं । प्रदेशले पासगरेर अघिसारेको छ महिने कार्ययोजनालाई कसरी लागु गर्ने र कसरी प्रभावकारि बनाउने भन्ने सोच हामीले बनाएका छौं । यसका साथसाथै प्रदेशले अघिसारेको कार्यक्रमलाई जिल्लाले पनि घनीभूत रूपमा अघि बढाउने र यो कामको केन्द्र विन्दु राजनीतिक, वैचारिक, सांगठनिक प्रशिक्षण, सरकार परिचालन र पार्टीसँगको सम्बन्धको कुरालाई बढी महत्वका साथ उठाएका छौं । त्यसलाई ब्यबस्थापन गर्ने प्रयत्न गर्ने छौं । अर्काे महत्वपूर्ण पाटो अहिले कार्यकर्ताभित्र कामको मूल्यांकन राम्रो भएन, काम गर्न अप्ठ्यारो छ, क्षमताका आधारमा कार्यकर्ताको छनौट भएन भन्ने गुनासो आइरहेको छ । यो गुनासो हल गर्न र काम नगरे पनि पार्टीका नेताहरूको नजिक भएपछि काम पाउने जुन वर्तमान स्थिति छ त्यसलाई अन्त्य गर्नुपर्छ भनेर १३ वटै जिल्लाका लागि १३ वटा अनुगमन समिति बनाउँदै छौंं । ती १३ वटै समितिलाई एउटा जिल्लामा एक महिनाको काम दिन्छौं । तर ती अनुगमन समितिका नेताहरूलाई सम्बन्धित जिल्लामा पठाउँदैनौं विभिन्न जिल्लामा पठाएर दुई प्रकारको लकफ्रेम तयार गरेर काममा लगाउँछौं । एउटा सांगठानिक लकफ्रेम तयार गर्छाैं, अर्काे स्थानीय तहको सरकारको मूल्यांकनको लकफ्रेम तयार गर्छाैं र कार्यकर्ताको मूल्यांकन गर्न त्यो दुईवटा मूल्यांकन जिल्ला जिल्लामा भर्न लगाउछौं । त्यो भर्दा पनि हामी दुईवटा प्रक्रिया अपनाउँछौं, एउटा पार्टी संगठनको र विचारको बारेमा र अर्को विकास निर्माणको बारेमा गर्र्छौं । त्यसो गर्दाखेरि हामी स्थानीय तहमा एउटा गाउँपालिका अध्यक्षसँग बसेर कुरा गर्छौं, उसलाई एउटा फर्म दिन्छौं त्यस्तै उपाध्यक्षलाई फर्म दिन्छौं त्यसमा क्रस कोइसन हुन्छन् त्यसपछि वडा अध्यक्षहरूलाइ पनि त्यो फर्म दिन्छौं । त्यो फर्म भरिसकेपछि सबैलाई राखेर अन्तक्र्रिया गर्छौं । त्यतिमात्र होइन, यही अवधिमा स्थानीय तह दल र स्थानीय तह बोर्ड गठन गर्र्छौं । त्यसलाई पार्टी र जनताको बीचमा अगाडि लाने प्रयत्न गर्र्छौं । त्यसका साथसाथै आम पब्लिकलाई हेएरिङ पनि गर्र्छौं । के भन्छन् त आफूले जिताएको प्रतिनिधिको बारेमा ? यसरी मूल्यांकनको विधि तयार गरेर अगाडि बढाएका छौं । यसर्थ ३ नम्बर प्रदेशले पार्टी निर्माणको बारेमा, पार्टीको वैचारिक, राजनीतिक, सैद्धान्तिक र सांगठानिक प्रक्रियालाई चुस्त दुरुस्त राख्न, सुशासन र भ्रष्टाचारमुक्त प्रदेश बनाउनका लागि अत्यन्त मेहेनतका साथ काम अगाडि बढाएका छौं । यो कामले तलका पार्टी सदस्यको नवीकरण गर्न र पार्टीको एकीकरणलाई सफल पार्न सहयोग पुग्दछ । यो ढंगले हामीले कामको योजना बनाएका छौं । यही ढंगले हामी पार्टीलाई एकताबद्ध बनाएर अगाडि बढाउँछौं ।
अहिले दुईवटा पार्टीका कार्यकर्ताहरूबीचको अन्तर्मनहरू नमिलेको, अन्तर्घुलित नभएको भन्ने सुनिन्छ । तपाईंको प्रदेशमा यस्तो समस्या छ कि छैन ?

हामी द्वन्द्ववादमा विश्वास गर्ने कार्यकर्ता हौं । द्वन्द्ववाद भनेको छ पनि छैन पनि हो । फरक फरक संस्कृतिबाट आएका दुई ठूला कम्युनिस्ट पार्टीहरूको बीचमा एकीकरण हुँदा समस्या नै छैन भन्दा अवस्तुवादी हुन्छ । त्यसकारण म समस्या नै छैन भनेर दावा गर्दिनँ । यसमा समस्या पनि छन् तर यस्ता समस्यालाई विस्तारै हामीले सामाधान गर्दै आएका छौं । यस्ता समस्यालाई हामी बढ्न दिने छैनौं । पार्टीभित्रका वैमनश्यलाई एकले अर्काको खुट्टा तान्ने तहमा जान दिने छैनौं । फेरि समस्याको सामाधान गर्ने हाम्रो लेनिनवादी संगठनात्मक सिद्धान्त र पद्धति पनि छ, हाम्रो आफ्नै पद्धति पनि छ । त्यसलाई हामी आत्मसात गरेर अघि बढ्छौं । सैद्धान्तिक विवाद छ भने सैद्धान्तिक ढंगले हल गर्छौं, सांगठानिक विवाद छ भने त्यहीअनुसार हल गर्छाै, आर्थिक विवाद छ भने त्यहीअनुसार हल गर्छाैं । त्यसकारण यो विवाद ल्याएर पार्टीलाई अप्ठ्यारो हुने अवस्था सिर्जना हुन दिँदैनौं ।
३ नम्बर प्रदेशमा सरकार र पार्टीबीचको अन्तर्सम्बन्ध कस्तो छ ?

हामीले अहिलेसम्म प्रदेश सरकारसँग तीनपटक सामूहिक बैठक गरेका छौं । संसदीय दलमा पनि बसेर छलफल गरेका छौं । त्यसले गर्दा हाम्रो सम्बन्ध हार्दिकतापूर्ण र सौहाद्रपूर्ण छ । तथापि पार्टीको स्वाभाव र सरकारको स्वाभाव फरक फरक हुन्छ । यस्तोमा पार्टी कार्यकर्ताले, निर्वाचित जनप्रतिनिधिले बुझ्ने तरिका र सरकारले बुझ्ने तरिकामा निकै भिन्नता छन् । त्यो भिन्नताले गर्दाखेरि नै पार्टीको सम्बन्ध र सरकारको सम्बन्धमा फरकपन देखिएको हो । निर्वाचित प्रतिनिधिहरूले सबै कुराहरू अहिले नै पूरा हुनुपर्छ, बजेटजति मेरै जिल्लामा आउनुपर्छ भन्ने मनोवृत्ति र मन्त्रीहरूले पनि भोलि आफूलाई बलियो बनाउने गरी बजेट जति आफ्नै जिल्लामा हाल्नुपर्छ भन्ने मनोवृत्तिबीचको अन्तर्विरोध प्रष्ट रूपमा देखिएको छ । यसर्थ अन्तर्विरोध छैनन् भन्ने होइन छन् । केही केही मन्त्रीहरूले आफूलाई केन्द्रविन्दुमा राखेर काम गर्ने, पार्टी र स्थानीय निकायलाई चाहिँ कम्तीमा छल्न पाए हुन्थ्यो भन्ने खालका मनोवृत्तिहरू देखिएका छन् । हामी आगामी २९ गते ३ नम्बर प्रदेश सरकार र प्रदेश कमिटीबीच वार्ता गर्दैछौं । अहिले देखिएका समस्याहरू र मन्त्रीहरूमा देखिएका व्यक्तिवादी, मपाईंत्ववादी सोचहरूलाई कसरी सुधार गर्ने, संंस्थागत ढंगले कसरी लाने भन्ने विषयलाई सच्याएर र सुधार गरेर लान पार्टी मेहनतपूर्व लागेको छ । आशा छ यो सच्याइलाई मन्त्री र सरकारले बुझ्ने छन् र ठीक ढंगले अगाडि बढ्ने छन् । अर्को प्रदेश पार्टी कमिटीले विधानमा उल्लेखित राजनीतिक, सांगठानिक, वैचारिक नेतृत्व गरेर विकासको पनि नेतृत्व गर्ने र सरकारलाई पनि गाइड गर्ने भन्ने व्यवस्था छ । त्यो व्यवस्थालाई कडाइका साथ पालना गराउनका लागि अहिले देखिएका समस्यालाई हटाएर हामी ठीक ढंगले सरकारलाई अगाडि बढाउने, सरकारलाई फिडब्याक पनि दिने र सरकारलाई लोकप्रिय बनाउने काममा पनि लाग्छौं र प्रदेश सरकारले अघि सारेका राम्रा कामहरूको पक्षपोषण पनि गर्छौं । कार्तिक ७ गतेको जिल्ला कमिटीको बैठकमा हामीले प्रदेशलाई धन्यवाद पनि दिएका छौं । धेरै लोकप्रिय कार्यक्रमहरू अघि सारेको छ, ती कार्यक्रमहरूको रक्षा गर्ने प्रतिबद्धता पनि बैठकले गरेको छ । तर, केही मन्त्रीहरूको व्यक्तिवादी चिन्तनलाई चाहिँ निरुपण गर्नु पर्ने चुनौती छ ।
३ नं प्रदेश संघीय सरकारको राजधानी प्रदेश पनि भएको नाताले यसको महत्व अलि बढी नै छ, यही प्रदेश कमिटीको तपाईं सचिव पनि हुनुहुन्छ, तपाईंको पार्टीको सरकारले अगाडि सारेको सुखी नेपाली, समृद्ध नेपाल निर्माणलाई सफल पार्न कसरी लागिरहनु भएको छ त ?

पहिलो कुरा त संविधान कार्यान्वयनको जुन मूल प्रश्न हो, त्यसलाई यो सरकारले सफलतापूर्वक अगाडि बढाईरहेको छ, त्यसकालागि चाहिने ऐन कानुनहरू निर्माण गरीसकेको छ । सुखी नेपाली, समृद्ध नेपाल निर्माणका लागि संविधानले परिभाषित गरेका मौलिक हकलाई कानुनद्वारा सम्बोधन गरिनु पर्दथ्यो, त्यो भएका छन् । यसले जनतालाई अधिकारसम्पन्न बनाएको छ । यसमा जनताले अब चिन्ता गर्नु पर्ने अवस्था छैन । अर्को संघीय योजना आयोग र प्रदेश नीति तथा योजना आयोगले भौतिक पूर्वाधार विकासलाई जोड दिँदादिँदै पनि कृषि, पर्यटन, यातायात, जलश्रोत, उद्योग व्यवसायलाई आर्थिक पिलरको रूपमा अगाडि सारेको छ । त्यसको मतलब सुखी नेपाली, समृद्ध नेपाललाई परिभाषित गरेको छ । अहिलेको सरकार विकासको लागि हो, विकास भनेको जनताको खुसीको लागि हो, सुखको लागि हो, मुलुकको समृद्धिको लागि हो, भ्रष्टाचारको अन्त्य र सुशासनको लागि हो । त्यतिमात्र होइन, यो सरकारले मुलुकको उत्पादन र विकास बढाउने कुरामा जोड दिएको छ । तर उत्पादन र विकास बढाउने कुरामा आम सर्वसाधारण जनताको पहुँच र उत्पादनमा समुचित र समन्यायिक वितरणको प्रश्नलाई पनि अहिले जोडतोडका साथ दुवै योजना आयोगले अगाडि सारेको छ । यो विषय नै मूल रूपमा मुलुक समृद्धिको आधार हो । अहिले मुलुकमा ४ वटा चुनौती छन् । पहिलो, पार्टी एकतालाई जोगाई राख्ने, पार्टी एकतालाई तार्किक निष्कर्षमा पु¥याउने, पार्टी अनुशासनलाई कायम गर्ने र एकमना एकताका साथ बलियो पार्टी बनाउने । यी चुनौतीलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने छ । मुलुकको राष्ट्रियता अत्यन्तै संवेदनशील बनेको छ, त्यतिमात्रै होइन, राष्ट्रियता बचाउने वर्तमान सरकारका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली हुनुहुन्छ भनेर सर्वदलीय बैठकले उहाँलाई मुलुक बचाउने अधिकार दिएको छ, त्यसलाई पनि कार्यान्वयन गर्नु पर्ने छ । मुलुकको सुरक्षा, सम्वद्र्धन, राष्ट्रियताको रक्षाको प्रश्न र संविधान कार्यान्वयनको प्रश्न पनि त्यतिकै पेचिलो बनेको छ । संविधान कार्यान्वयन हुन नदीन पनि केही देशी विदेशी तत्वहरू लागेका छन् । त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने र सुखी नेपाली, समृद्ध नेपाल निर्माणको महाअभियानलाई पनि सफलताका साथ पूरा गर्नु पर्ने चुनौती यो सरकारलाई छ । नेपालीको समृद्धिसँग जोडिएका यी चुनौतीलाई ठीक ढंगले अगाडि बढाउने दायित्व ओली सरकारलाई छ । केन्द्र सरकारको आधारभित्र प्रदेश सरकारले पनि समृद्धिको आफ्नो कार्यक्रम अगाडि सारेको छ । प्रदेश सरकारले पनि आफ्नो पञ्चवर्षीय योजना भर्खरै प्रारूप तयार गरेर अगाडि बढ्दैछ । यसर्थ नेकपाको सरकार ठीक दिशातर्फ अगाडि बढिरहेको छ । अहिले उत्तर दक्षिणको नाका खोल्ने कुरा पनि आएको छ । चीनसँग २० वटा विषयमा सम्झौता र समझदारी भएका छन् । त्यसले विकासका लागि ऐतिहासिक अवसरको ढोका खुलाएको छ, दुई देशको सम्बन्धलाई पनि सन्तुलित बनाउने अवसरको सिर्जना भएको छ । यसर्थ संघीय र प्रदेश सरकार स्पष्ट खाकासहित, जनताका अपेक्षा पूरा गर्ने आँट र हिम्मतका साथ सबैलाई एकताबद्ध बनाउँदै मुलुकको विकास, समृद्धि र जनताको हितमा अगाडि बढेको मैले पाएको छु ।
यहाँले यसो भनिरहँदा कतिपय मान्छेहरू खासगरी विपक्षी दलले नेकपाको सरकारले केही गर्न सकेन, जनताको हित गर्न सकेन, राष्ट्रियताको सन्दर्भमा सशक्त बन्न सकेन, मुलुकको भूमि मिचिँदा केही गर्न सकेन, भनिरहेका छन् नि ?

यी भ्रम सबै पानीका फोका हुन् । सरकार अधिनायकवादी भयो केही गर्न सकेन भनेर विपक्षी दल कराइरहेको छ, म उसलाई सोध्न चाहन्छु हिजो सत्तामा हुँदा तिमीले के के गरेनौ, उद्योग कलकारखाना बेचेनौ कि, मुलुकलाई कुशासनमा लगेनौ कि, नदीनाला बेचेनौ कि, मुलुकको ढुकुटी असंवैधानिक ढंगले सकेनौ कि, विपक्षीलाई अधिनायकवादी चरित्र देखाएनौ कि, आफ्ना आसेपासे र कार्यकर्तालाई ढुकुटी रित्तिने गरी पैसा बाँडेनौ कि, न्यायालयलाई आक्रमण गरेनौ कि, पहिलोलाई अन्तिम, अन्तिमलाई पहिलो बनाएर तिनीहरूबाट आफ्नो स्वार्थ पूरा गरेनौ कि, संविधानलाई कुल्चिएनौ कि, ऐन कानुन मिचेनौ कि, आफ्नो सत्ता टिकाउन विदेशीको हितमा काम गरेनौ कि, नाकाबन्दी गर्नेसँग हात जोडेर लम्पसार परेनौ कि, के गरेनौ तिमीले ? यो सरकारले त अहिलेको विपक्षीले बिगारेका सबै काम सपारी रहेको छ, रित्तिएको ढुकुटी भरिरहेको छ, उसले लगाएको फजुल ऋण तिरिरहेको छ । यसर्थ मलाई यस्ता भ्रम छर्ने र हल्लाको भरमा हिड्नेको कुनै टिप्पणी गर्नु छैन तर मुलुकको विपक्षी दल भएको नाताले यतिचाहिँ भन्नै पर्छ कि अनावश्यक भ्रम छर्दै हिड्नुको सट्टा रचनात्मक र सिर्जनात्मक विपक्षी बन, मुलुकको राष्ट्रियता अप्ठ्यारोमा परेको बेला देश बचाउने महाअभियानमा साथ देऊ, जनतालाई सुखी बनाउने सरकारको कदममा सहयोग गर, मुलुक समृद्ध बनाउने अभियानमा साथ देऊ, बैरी हँसाउने र मुुलुकको राष्ट्रियता कमजोर बनाउनेको बुई नचढ, भोलि जनताले विपक्षीमा बसेर खोइ के ग¥यौ भनेर प्रश्न उठाउने काम नगर, रचनात्मक प्रतिपक्ष बन, जनताको हित हुने काम गर भन्ने सुझाव दिन चाहन्छु । जहाँसम्म हाम्रो सरकारले केही गरेन भन्ने कुरा छ, मुलुकका सबै ठाउँमा गएर बाटोघाटो, पुलपुलेसा, कृषि, पर्यटन, सिँचाइ, यातायात, विमानस्थलको स्तरोन्नति, शिक्षा, स्वास्थ्यको अवस्था हेर्नका लागि म नेपाली कांग्रेसलाई आग्रह गर्न चाहन्छु । हामी काम गरेर परिणाममा देखाएर त्यस्ता भ्रमको जवाफ दिन चाहन्छौं, हाम्रो सरकार चाहन्छ । हामी जसले जे जे भने पनि जनता र मुलुकको हितमा काम गरी छाड्छौं, विदेशीसँगको सम्बन्ध समधुर बनाई छाड्छौं । गलत कुराको भण्डाफोर गर्दै अगाडि बढ्छौं, त्यो आव्हान हामीले मुलुकभरका हाम्रा एक करोडभन्दा बढी नेता, कार्यकर्ता, समर्थक शुभेच्छुकलाई गरिसकेको छौं, यस्ता भ्रममा नपर्न जनतालाई सचेत बनाइसकेका छौं । हाम्रो पार्टीले पनि त्यही कुरालाई जुरुक्कै बोकेको छ, त्यही खालको निर्देश गरेको छ । यो मुलुकमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीभन्दा विकासको योजना ल्याउने पार्टी अर्को छैन भन्ने कुरा जनताले प्रमाणित गरिसकेको छ । यो पार्टीप्रति जनताको आशा, भरोसा र अपेक्षा बढी र बलियो छ । यसलाई हामी तलबितल हुन दिनेछैनौं, हाम्रो पार्टीले दिने छैन । सरकार र पार्टीको अभियान सफल पार्न, जनता सुखी बनाउन सबै पार्टी पंक्ति एकताबद्ध रूपले लागिरहेका छन् । जुन कुरा आउने १४ गते सम्पन्न हुन गइरहेको उपनिर्वाचनले पनि प्रमाणित गर्ने छ ।
सरकारले काम त राम्रै गरेको छ, थुप्रै गरेको छ, देखिने गरी गरेको छ, तर गर्दै गरेन, केही नै भएन, सरकार ठीक ढंगले अगाडि बढेन, पार्टीलाई सरकारले टेरेन, पार्टीले सरकार सञ्चालन गर्नु पर्नेमा उल्टो भयो, विधिमा सरकार चलेन भन्ने कुरा बाहिरबाट त आउने नै भयो पार्टीभित्रैबाट पनि आइरहेको छ, विरोधीको भ्रम चिर्ने काममा पनि पार्टी एक ढिक्का भएर जनतासम्म जान सकिरहेको छैन किन ?

यो समस्या कहीँ न कहीँ छ, किनकी पार्टी एकता भएको छ तर मन फरक फरक छ । यसले समस्या भएको छ । अर्को यसैलाई आधार बनाई आत्मकेन्द्रित भएर फरक फरक बहस र छलफलमा भइरहेको छ । अर्को पार्टीकै नेताहरूलाई पनि म आज कहाँ छु र भोलि कहाँ पर्ने हुँ भन्ने चिन्ताले घर गरिरहेको छ, त्यसबाट जोगिन पनि विभिन्न छलछामका कुराहरू हुने, आफू ठाउँ पाउन नेताको फेर समाउँदै हिड्ने, असुरक्षित महसुस गर्ने र त्यसबाट जोगिन अहिले राम्रो काम गरेको सरकारका काम राम्रा छन् भन्दा सरकार बलियो हुने र आफू असफल हुने संकुचित मानसिकताले घर गरेकाहरूको डर, चिन्ता र कुण्ठाले यस्ता क्रियाकलापहरू हुने गरेका छन्, तर, यस्ताको कुनै गुञ्जायस छैन । सरकार र पार्टी जनताको हितमा, मुलुकको हितमा काम गरेरै अगाडि बढ्छ, यो सरकारले राम्रो काम गरेको छ भनेर जनताले विश्वास गरेका छन्, यो विश्वासलाई डग्मगाउन नदिई काममा अगाडि बढ्छ । म त्यस्ता कुण्ठा पाल्ने नेताहरूलाई भन्न चाहन्छु, कृपया त्यस्ता कुण्ठा नपाल्नुस्, यो हिजो तपाईंलगायत सबैले दुःखले निर्माण गरेको पार्टी हो, निरङ्कुशताका विरुद्ध लडेर, जोगाएर बनाएको पार्टी हो, हामी सबै तपाईंहरूकै साथमा छौं, तपाईंहरू विभाजित नहुनुस्, तपाईंहरूका कारणले पार्टी नबिग्रियोस्, कार्यकर्ता निरास नबनून्, मुलुकलाई विभाजन गर्ने, पार्टीलाई कमजोर बनाउने काममा नलाग्नुस्, एकताबद्ध भएर अगाडि बढ्नुस् भनेर नेतृत्व तहमा बस्ने नेताहरूलाई आग्रह गर्न चाहन्छु ।
तपाईंलाई काम गर्नमा कुनै समस्या छन् कि छैनन् ? पार्टी र प्रदेश सरकारका बीचमा कुनै समस्या छ कि छैन ?

काम नगर्दा समस्या छन्, कुरा मात्रै गर्दा समस्या छन् तर काम गर्दा कुनै समस्या छैनन् । हामी दुईवटा पार्टी एकीकृत भएर यहाँसम्म आएका छौं । यो प्रदेशमा दुइवटा पार्टीको गन्धसमेत छैन । हामीले सबै काम छलफल र बहस गरेर सौहाद्र्रपूर्ण रूपमा सम्पन्न गर्ने गरेका छौं । हामीलाई कसैको असहयोग पनि छैन, सबैको सहयोग नै छ, प्रदेश सरकारसँग पनि हाम्रो समधुर सम्बन्ध छ, पार्टीका तर्फबाट सरकारलाई हामीले गर्ने कार्यमा कुनै कञ्जुस्याई गर्ने गरेका छैनांै । रचनात्मक सहयोग र सुझाव दिइरहेका छौं, पार्टी हितविपरीतका, सामूहिक स्वार्थविपरीतका र व्यक्तिगत स्वार्थपूर्तिका काममा हामी सधैँ कडा रूपमा उभिन्छौं, प्रतिवाद गर्र्छौं, देश र जनताका हितमा हुने काममा २४ सै घण्टा लाग्छौं । यो हाम्रो पार्टीको नीति हो, पार्टीले दिएको निर्देशन हो, एउटा पार्टीको सिपाही हुनुको नाताले जसको हामी पालना गर्छौं र काम पनि त्यही ढंगले गरिरहेका छौं ।

कानूनअनुसार कारबाही गर्ने पद्धतिमा ध्यान दिनुपर्छ


हामीले हाम्रा काम र जिम्मेवारीलाई गम्भीरताका साथ लिएर
अनुशासित ढंगले काम गरिरहेका छौं । यसका लागि सरकारले
स्रोत साधनको उचित व्यवस्थापन गर्नुपर्छ, भौतिक पूर्वाधार निर्माणका
काम स्रोत साधनले भ्यायसम्म तीव्र गतिका साथ अगाडि बढाउनु
पर्छ, कानुन कार्यान्वयनमा गम्भीर रूपले लाग्नु पर्छ, राज्यका
हरेक संयन्त्रलाई चुस्त दुरुस्त बनाएर तीव्रताका साथ काममा
अगाडि बढ्ने गरी सम्बन्धित निकायलाई निर्देश गर्नुपर्छ, राम्रो काम
गर्नेलाई पुरस्कार र नराम्रो गर्नेलाई दण्डको व्यवस्था कडाइका
साथ अगाडि बढाउनु पर्छ । ऐन कानुनको कार्यान्वयनमा कुनै
मोलाहिजा गर्नु हुँदैन, कामको परिणाम कति आयो, कति आएन
त्यसको अनुगमन गरेर गल्ती गर्नेलाई कानुनअनुसार कारबाही गर्ने
पद्धतिको विकास गर्नुपर्छ । ट्राफिक व्यवस्थापनका समस्या के
छन्, त्यसका उपाय के हुन सक्छन् भन्ने बारेमा पनि सरकारले
ध्यान दिनुपर्छ ।


रवि कुमार पौडेल, प्रहरी उपरीक्षक, ट्राफिक महाशाखा


ट्राफिक महाशाखाले आफ्ना कामहरू के कसरी गरिरहेको छ ?

काठमाडौं उपत्यकाभित्र ट्राफिक व्यवस्थापन गर्ने कार्यअन्तर्गत यो महाशाखाले विभिन्न कार्यक्रमहरू गर्दै आइरहेको छ । जसमा मापसे चेक जाँचलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर कडाइका साथ काम गरिरहेका छौं । सवारीमा लेन अनुशासन कडाइका साथ लागू गराइरहेका छौं । लेन अनुशासन भएन भने सवारी दुर्घटना बढ्छ, त्यसले जनतालाई पनि क्षति पुग्छ, सडकमा जाम पनि धेरै हुन्छ र ट्राफिक प्रहरीलाई पनि समस्या पार्छ । त्यसलाई न्यूनीकरण गर्न हामीले लेन अनुशासन कामय गर्ने कार्यलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेका छौं । त्यसले यस्ता कुरामा न्यूनीकरण भइरहेको छ । त्यसैगरी चालकहरूले लापरवाही गर्ने, मोबाईलमा कुरा गरेर सवारी चलाउने, सिटबेल्ट नबाँध्ने, गाडीका ढोकाहरू खुल्ला गरेर र तीव्र गतिमा सवारी चलाउने, जहाँ पायो त्यहीँ सवारी रोक्ने, बटुवाले बाटो काट्दा जथाभावी बाटो काटिदिने, फुटपाथमा पसल राखेर बाटो साँगुरो पारिदिने र बटुवालाई असजिलो बनाइदिने, आकाशेपुलबाट नहिँडिदिने, जेब्राक्रसबाट बाटो नकाटिदिने जस्ता कुरालाई कडाइका साथ नियन्त्रण गरिरहेका छौं । यस कार्यमा हाम्रो जनशक्तिले नभ्याइरहेका हुँदा ट्राफिक भोलण्टियर्स खटाएर यस्ता कुरालाई व्यवस्थापन गरिरहेका छौं । यसमा हामीले दसैँ तिहारमा ५ सयजना भोलण्टियर्स खटाएर काम ग¥यौं भने अहिले ४ सयजना थपेर योजनागत रूपले काम गरिरहेका छौं । यसको प्रचार प्रसार गर्नेदेखि जनचेतना फैलाउने काम विभिन्न कार्यक्रममार्फत गरिरहेका छौं । मापसे गरेर सवारी चलाउनेलाई लाइसेन्स लिएर १ घण्टा क्लाससहित कारबाही गरेर छोड्ने गरेका छौं । यसले धेरै समस्याको समाधान गरेको छ । अहिले उपत्यकामा पार्किङ स्थानहरू पर्याप्त नहुँदा ट्राफिक व्यवस्थापनमा ज्यादै समस्या भएको छ । मानिसहरूले सडकमा जथाभावी पार्किङ गरिदिँदा सवारी आवागमनमा ज्यादै समस्या भएको छ, यो हाम्रा लागि चुनौतीको विषय बनेको छ । त्यसलाई व्यवस्थापन गर्न अहिले हामीले हुईल लगको व्यवस्था गरेर कारबाही गर्ने गरेका छौं । मोटरसाईकलाई नगरपालिकाका प्रहरी लगाएर मोटरसाइकल समातेर नियन्त्रण गर्ने गरेका छौं । यो कुरालाई ध्यान दिएर अहिले हामीले केही करिडोर र पार्किङ स्थलहरूको व्यवस्था गर्ने गरी काम गरिरहेका छौं । त्यसले हाम्रो ट्राफिक व्यवस्थापनमा सहजीकरण हुन्छ भन्ने हामीले सोचेका छौं । त्यसैगरी उपत्यकामा सबैभन्दा बढी जाम हुने कलंकी–नागढुंगा खण्डमा गाडी बिग्रिँदा तत्काल उठाएर लान सक्ने ठूला भारवहन सवारी तान्ने ¥याकर क्रेन लगेर राखेका छौं । त्यसले कुनै पनि सवारी बिग्रियो भने तत्काल उठाएर लैजान्छ र जाम हुनबाट जोगाउँछ । अब हामीले ट्राफिक व्यवस्थापनलाई अझ सहज र प्रभावकारी रूपले अगाडि बढाउन हाम्रा स्टेक होल्डरबाहेक विभिन्न संघ संगठन, पार्टीका जनप्रतिनिधि, पेसा व्यवसायीहरूलाई सहभागी गराई अन्तर्संवाद र छलफल गराई यस्ता कार्यमा न्यूनीकरण गर्ने योजना बनाइरहेका छौं । त्यसैगरी उपत्यकामा सञ्चालन हुने टिपरहरूले बढी दुर्घटना गरेको पाइएकोले त्यसलाई चक्रपथभित्र राति ८ बजेपछि र बिहान ६ बजेसम्म मात्र सञ्चालन गर्न दिने व्यवस्था गरेका छौं । त्यसैगरी सडक बत्तीहरूको व्यवस्थापन गरिरहेका छौं । गाडीमा नम्बर प्लेटहरू ठूलो पारेर राख्ने, लुकिङ ग्लासहरू राख्ने, जथाभावी सवारी सञ्चालन गर्नेलाई र अपराधिक गतिविधिमा संलग्नहरूलाई सहजै नियन्त्रणमा लिन सकिने गरी सीसीटीभी क्यामेराहरू जडान गर्ने, प्रदूषित सवारीलाई नियन्त्रणमा लिएर कारबाही गर्ने, ठूलो आवाज बजाएर सवारी चलाउने र नक्कली परीक्षार्थी बनेर सवारी लाईसेन्स लिन जानेहरूलाई कारबाही गर्ने, सवारी जहाँ पायो त्यहीँ रोक्न नदिने निर्धारित ठाउँमा मात्र रोक्न दिनेलगायतका काम गरी उपत्यकाको ट्राफिक व्यवस्थापन चुस्त, दुरुस्त र भरपर्दो बनाउने कार्य ट्राफिक प्रहरी महाशाखाले गरिरहेको छ ।
उपत्यकाको ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न चुनौती के के छन् त ?

चुनौती धेरै छन्, त्यसमध्येको मुख्य चुनौती राजनीतिक पार्टीका कार्यक्रम र विरोधका कार्यक्रम जथाभावी गरिदिने हो । त्यसले दिनभरि नै ट्राफिक जाम गर्छ । त्यसपछि पर्याप्त भौतिक पूर्वाधारको व्यवस्था छैन, सडकहरू साँगुरा छन्, खाल्डाखुल्डी बढी छन्, हिलो, धुलो बढी हुने छन्, अण्डरपास सडक छैनन्, आकाशेपुलहरू छैनन्, सबै ठाउँमा फुटपाथ, जेब्रा क्रस, पार्किङ छैनन्, पैदलयात्रीले निश्चित ठाउँबाट बाटो काटिदिँदैनन्, सवारी चलाउनेले अनुशासन उल्लंघन गरिदिने, वैकल्पिक मार्गहरू नहुने, हामीलाई आवश्यक जनशक्ति नहुने, विभिन्न राजनीतिक पार्टीका कार्यक्रम, धर्ना, जुलुस जथाभावी गरिदिनेजस्ता मुख्य चुनौती हाम्रा सामु छन् । तथापि, यसलाई व्यवस्थापन गर्दै भएको स्रोत साधनबाटै ट्राफिक प्रहरी रातदिन खटेर न्यूनीकरण गरिरहेका छौं ।

सवारी सञ्चालकहरूले ट्राफिक प्रहरीले जथाभावी कारबाही गर्छ, पैसा माग्छ नदिए लाईसेन्स लैजान्छ, दुःख दिन्छ भन्छन् नि हो ?

यो अनुशासनमा सवारी नचलाउनेलाई अनुशासनमा राख्न खोज्दा उनीहरूले ट्राफिक प्रहरीलाई लगाउने आरोप हो, यसमा कुनै सत्यता छैन । जसले ट्राफिक अनुशासन उल्लंघन गर्छ, कारबाहीमा पर्छ अनि उसले रिसले भन्ने भनाइहरू हुन् यी । सडकभरि सीसीटीभी क्यामेरा छन्, त्यस्तो गर्ने ट्राफिक प्रहरीलाई तत्काल कारबाही गर्ने संयन्त्र छ, क्यामेरासहितका टेलिफोन हातहातमा छन्, कसैले त्यस्तो बदमासी गरे तत्काल कारबाही हुने ऐन कानुन छ, हाम्रो संगठनले यस्ता कार्य गर्नु हुँदैन भनेर तालिम दिएको छ, त्यसको परिपालना सबै ट्राफिक प्रहरीले गरे नगरेको हेर्ने, अनुगमन गर्ने हाम्रो संयन्त्र छ, यस्तो अवस्थामा त्यस्तो काम कुनै ट्राफिक प्रहरी कर्मचारीले गर्न सक्दैनन्, गर्दैनन् । पहिले पहिले एकाधले गर्दा त्यस्तालाई हाम्रो संगठन प्रमुखले कारबाही गरेको सुन्नुभएको होला । त्यसैले यस्ता गतिविधि अहिले हुन सक्दैनन् कथम् भएको खण्डमा तत्काल एक्सन हुन्छ । फेरि अनुशासन उल्लंघन गर्दा कारबाही भएको सवारी चालकबाट ट्राफिक प्रहरीले केही पाउने भए पनि लौ त्यसो गरेकि भन्नु त्यस्तो फाइदा त हुँदैन, कारबाही गरेवापतको जरिवाना त सरकारी कोषमा जम्मा हुने हो । त्यसैले यस्तो काम प्रहरीबाट हुँदैन, गल्ती गर्ने सवारीचालकलाई ट्राफिक प्रहरी कारबाही गर्दा उनीहरूले रिसले भन्ने गरेको कुरा हो भन्ने मलाई लाग्छ ।
यी सबै कामलाई हल गर्दै उपत्यकाको ट्राफिक व्यवस्थापन राम्रो बनाउन र नेपाल सरकारले सञ्चालन गरेको सुखी नेपाली, समृद्ध नेपाल निर्माण गर्न के गर्नु पर्ला सुझाव के दिनुहुन्छ ?


सरकारले सञ्चालन गर्ने हरेक कार्यक्रममा ट्राफिक महाशाखाको पनि महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ नै । त्यही भएर हामीले हाम्रा काम र जिम्मेवारीलाई गम्भीरताका साथ लिएर अनुशासित ढंगले काम गरिरहेका छौं । यसका लागि सरकारले स्रोत साधनको उचित व्यवस्थापन गर्नुपर्छ, भौतिक पूर्वाधार निर्माणका काम स्रोत साधनले भ्यायसम्म तीव्र गतिका साथ अगाडि बढाउनु पर्छ, कानुन कार्यान्वयनमा गम्भीर रूपले लाग्नु पर्छ, राज्यका हरेक संयन्त्रलाई चुस्त दुरुस्त बनाएर तीव्रताका साथ काममा अगाडि बढ्ने गरी सम्बन्धित निकायलाई निर्देश गर्नुपर्छ, राम्रो काम गर्नेलाई पुरस्कार र नराम्रो गर्नेलाई दण्डको व्यवस्था कडाइका साथ अगाडि बढाउनु पर्छ । ऐन कानुनको कार्यान्वयनमा कुनै मोलाहिजा गर्नु हुँदैन, कामको परिणाम कति आयो, कति आएन त्यसको अनुगमन गरेर गल्ती गर्नेलाई कानुनअनुसार कारबाही गर्ने पद्धतिको विकास गर्नुपर्छ । ट्राफिक व्यवस्थापनका समस्या के छन्, त्यसका उपाय के हुन सक्छन् भन्ने बारेमा पनि सरकारले ध्यान दिनुपर्छ । अहिलेको सरकारले यसतर्फ ध्यान दिएको छ, जसले गर्दा ट्राफिक समस्या न्यूनीकरण भइरहेका छन् । यसमा अझ ध्यान दिनुपर्छ, आकाशेपुल निर्माण अण्डरमार्ग निर्माण, लाइटिङको व्यवस्था, सडकहरूको व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्छ । ट्राफिक प्रहरीलाई आधुनिक र प्रविधियुक्त बनाउनु पर्छ । बाहिरबाट आउने सवारीलाई उपत्यका छिर्दा सफा गरेर छिर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ । यसो भएमा उपत्यकामा फोहोर र धुलो कम हुन्छ साथै यहाँका सडकहरू पनि सबै पिच गर्न तत्काल निर्देशन गर्नुपर्छ । त्यसअनुसारको काम भयो भने सरकारको अभियान पनि पूरा हुन्छ, उपत्यकाको ट्राफिक व्यवस्थापन पनि व्यवस्थित हुन्छ भन्ने मलाई लाग्छ ।