बैंक सहकारी समृद्धिको आधार क्षेत्र बनाउने लक्ष्य छ: केबी उप्रेती


केबी उप्रेती, अध्यक्ष, राष्ट्रिय सहकारी बैंक

कोरोना महामारीमा यो बैंकले कसरी काम गरिरहेको छ ?

कोरोना महामारीका कारण गत चैत्र ११ गतेदेखि मुलुकमा बन्दाबन्दी लागू भयो, त्यो बेला कार्यालयका कामहरू ठप्प भए । गत असारदेखि सरकारले बन्दाबन्दी केही खुकुलो पारेपछि हामीले कार्यालय सञ्चालनमा ल्यायौं । कार्यालय सञ्चालनमा आएपछि सरकारले गठन गरेको कोरोना संक्रमण व्यवस्थापन केन्द्र सीसीएमसीले जारी गरेको निर्देशिकाअनुसार स्वास्थ्य प्रोटोकल पूर्ण रूपमा लागू गर्दै सुरक्षित ढंगले कार्यालय सञ्चालन गरिरहेका छौ ।

यो बेलामा कामचाहिँ के के भइरहेका छन् त ?

कोरोनाले प्रभावित पारेका हाम्रा सदस्यरूलाई ध्यानमा राखेर राहातका प्याकेजहरू ल्यायौं । त्यसअन्तर्गत केन्द्रीय राहत कोषमा सहयोग ग¥यौं । मसमेत संलग्न भएर कोरोना उपचार केन्द्र भनेर सहकारी र अस्पतालमा व्यवस्थापन टिममा बसेर उपचार ग¥यौं । त्यसैगरी, कोरोना प्रभावित सातै प्रदेशमा एक एकजना संयोजक तोकेर आर्थिक गतिविधि गर्नेदेखि राहत वितरण गर्ने, पीसीआरका सामानहरू उपलब्ध गराएर उपचार गराउने, क्वारेन्टाइनमा आर्थिक सहयोग गर्ने लगायतका थुप्रै गतिविधिहरू हामीले ग¥यौ । उदाहरणकोलागि हामीले १ नं प्रदेशमा हामीले सहारा बचत तथा रिण शहकारीको तर्फबाट संयोजक महेन्द्रकुमार गिरिले प्रदेशभरिको क्वारेन्टाइनमा रहेकाहरूलाई खान बस्नको सबै व्यवस्थापन गर्नुका साथै झापालगायत अन्य ठाउँमा एकका लागि एक भन्ने कार्यक्रम नै सञ्चालन गर्नुभएको थियो । यस्ता काम हामीले सातै प्रदेशमा ग¥यौं । त्यसैगरी, फागुनसम्मको ब्यालेन्ससिट हेरेर हाम्रा प्रत्येक सदस्यहरूलाई दैनिक जीविकोपार्जनका लागि आर्थिक सहयोग गर्ने उद्देश्यले विनाधितोको ऋण उपलब्ध गराउने काम ग¥यौं भने सहकारीहरूमा तरलताको अवस्था हेरेर कम ब्याज दरमा रकम उपलब्ध गराउने जस्ता दुईवटा महत्वपूर्ण काम ग¥यौं । त्यसैगरी, लकडाउनको ३ महिनाको ब्याजमा १० प्रतिशत छुट ग¥यौं भने त्यसपछिको ब्याजमा दुई प्रतिशत छुटको व्यवस्था ग¥यौं । यीलगायत अन्य थुप्रै विषयमा हामीले सरकार र हाम्रा सदस्यहरूलाई सकेको सहयोग ग¥यौं ।

अहिले कोरोनाका कारण सबै वित्तीय संस्थाहरूमा अत्यधिक तरलताको अवस्था छ,
पैसा थुप्रिएर बसेको छ, त्यसलाई चलायमान कसरी गर्नुहुन्छ त ?

अहिलेको अवस्थामा कोरोना महामारीले उद्योग धन्दा ठप्प छ, व्यापार व्यवसाय ठप्प छ, विकास निर्माणका काम राम्रोसँग हुन पाएका छैनन्, ठेक्कापट्टाका कामहरू हुन पाएका छैनन्, मानिसहरूले ढुक्कका साथ आर्थिक गतिविधि गर्न पाएका छैनन् जसले गर्दा अधिकांश वित्तीय संस्थाहरूमा तरलता बढी भएको छ तर हाम्रो बैंकमा भने त्यस्तो छैन । हाम्रोमा चाहिँ यी तीन महिनामा नै बढी लगानी भएको छ किनकी हामीलाई बैंकको ऐन नियम लाग्दैन । हाम्रा ग्राहक सदस्य नै जनता हुन् । जनताले गाउँ सहरका सहकारी संस्थामार्फत आर्थिक गतिविधिका कामहरू दैनिक रूपमा गरिरहेकै हुन्छन, वस्तुहरूको उत्पादन वितरण भइरहेकै हुन्छन् । यसर्थ कोरोना समस्याले हाम्रो सहकारी बैंकलाई खासै असर पारेको छैन । हाम्रो चैत्रमा २२ अरब रुपैयाँ लगानी भएकोमा त्यसपछिका दुई महिनामै हाम्रो लगानी २७ अरब पुगेको थियो । यसर्थ हामीलाई यो समस्या भएको छैन ।

यो बैंकले कस्तो क्षेत्रमा बढी लगानी गरेको छ ?

हाम्रा सदस्य भनेको सहकारीहरू नै हुन् त्यसैले हाम्रो अन्य बैंकको जस्तो जथाभावी लगानी हुँदैन । हामीले हाम्रा सहकारी सदस्यहरूलाई नै लगानी गर्ने हो । त्यसमा पनि हाम्रा सदस्यहरूले के केमा आवश्यक छ भनेर माग्छन्, त्यसैमा लगानी हुन्छ । हाम्रा सदस्यहरूले केमा भन्छन् अर्थात उद्योगमा लगानी गर्ने भन्छन् कि, वस्तुको उत्पादन, बिक्री वितरणमा भन्छन् कि व्यापार व्यवसायमा भन्छन् कि त्यो हेरेर उनीहरूको आवश्यकता र मागअनुसार लगानी हुन्छ ।

लगानी असुलीको अवस्थाचाहिँ कस्तो छ ?

सन्तोषजनक छ । हाम्रो अन्य बैंकको जस्तो जथाभावी लगानी हुँदैन, सहकारी ऐन, नियम, मूल्य मान्यताअनुसार आफ्नै सदस्यहरूमा मात्रै कारोबार र लगानी हुन्छ । खराब कर्जा ठूलो परिणाममा छैन । यसर्थ हाम्रो लगानी सन्तोषजनक ढंगले उठिरहेको छ ।

बैंकबाट सहकारी सदस्य सेयरधनीहरूले कत्तिको लाभ लिएका छन् ?

हाम्रो बैंकमा आबद्ध रहेका र सहकारी ऐन, नियम, मूल्य मान्यतामा रहेर सञ्चालन भएका सबै सहकारी सदस्यहरूले परिणाममुखी सेवा प्राप्त गरिरहनुभएको छ । प्रतिस्पर्धी बजारअनुरूप बैंकबाट आर्थिक लाभ पनि राम्रै लिइरहनुभएको छ । यसबाट सहकारी संस्थाहरू सन्तुष्ट हुनुभएको छ भन्ने मलाई लागेको छ ।

बैंकको भावी योजना तथा कार्यक्रम के कस्ता छन् ?

हामीले अहिले कोरोनाबाट बढी प्रभावितहरूलाई लक्षित गरी प्रोडक्टिभ कार्यक्रम नै बनाएर अगाडि बढिरहेका छौं । अहिले हामीले ८ प्रतिशतभन्दा तल लगानी गर्न सक्ने अवस्था छैन तर हामीले केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय सरकारले जिरो प्रतिशतमा लगानी उपलब्ध गराइदिने हो भने हामी दुई प्रतिशत सेवा शुल्क लिएर हाम्रा उद्योगी व्यावसायी सदस्यहरूलाई लगानी गर्न सक्छौं । त्यो माग हामीले तीनै तहका सरकारहरूलाई गरिसकेको छौं । त्यो मागको सुनुवाई भएको खण्डमा हाम्रा ७७ जिल्लाका सहकारी सदस्य एवं सहकारीमा आबद्ध अपांग, दलित, महिलासँग सम्बन्धित सबै वर्ग र तहका सदस्यहरूलाई तोकेरै यस यसलाई यसरी लगानी गर्नु, कृषिमा यसरी गर्नु उद्योगमा यसरी गर्नु, विदेशबाट आएका युवा उद्यमीलाई यसरी लगानी गर्न भनेर दिएको खण्डमा हामीले ती सदस्यहरूलाई महत्वपूर्ण योगदान गर्न सक्छौं, त्यो प्रयास जारी छ । त्यसैले बैंकले प्रदान गरिरहेका सेवाहरू आगामी दिनहरूमा अझ व्यवस्थित र चुस्त ढंगले अगाडि बढाउने, सरकारी नीति नियम र मापदण्डअनुरूप बैंकिङ कारोबारलाई व्यवस्थित गर्दै राष्ट्रको एउटा अग्रणी र नमुना बैंकको रूपमा स्थापित गर्ने लक्ष्य रहेको छ ।

बैंकका चुनौतीहरू के के छन् नि ?

यो बैंकको मात्र होइन, सहकारी क्षेत्रमै चुनौतीभन्दा बढी सम्भावनाहरू छन् । नेपालको आर्थिक संरचना विकास गर्न साना साना पूँजीको परिचालन धेरै मात्रामा गर्नु पर्छ । सहकारीले गाउँ सहर दुवैमा रहेका तल्लो आर्थिकस्तर भएका वर्गमा सजिलै पहुँच पु¥याउन सक्दछ । सदस्यहरूलाई बचत गर्ने बानीको विकास गर्न सकिन्छ । बचत तथा कर्जा परिचालन र घरदैलोमै छिटो छरितो सेवा दिन सकिन्छ । सदस्यहरूको समय र मेहनत बचत गर्न सकिन्छ । सहकारीले सर्वसाधारणलाई बचत गर्ने बानीको विकास गराउनुका साथै उद्यमशील बनाउने कार्यमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ । आर्थिक गतिविधि बढाउन र राष्ट्रलाई समृद्ध बनाउने सहकारी नै भरपर्दो माध्यम बन्न सक्छ । त्यसैले अब सहकारीबाटै मुलुकमा विकासको आधार तयार गर्नुपर्छ । यसर्थ, जहाँ संभावना हुन्छ, त्यहाँ चुनौती पनि हुन्छन् तर चुनौतीलाई सही रूपमा व्यवस्थापन गर्न सके अवसरको रूपमा परिणत गर्न सकिन्छ । त्यसतर्फ सबै सहकारी संस्थाहरूको ध्यान जानुपर्छ । हाम्रो ध्यान पनि त्यसैमा छ ।

मुलुकमा सहकारीको अवस्था कस्तो छ ?

नेपालमा राष्ट्रिय अभियानको रूपमा सहकारीको विकास हुन थालेको ३ दशक पुग्न लागेको छ । २०४८ सालमा सहकारी ऐन लागू भएपछि यस क्षेत्रमा आम सर्वसाधारणको चासो बढ्न थालेको हो । सहकारीका सेवा सुविधा, गतिविधि तथा राज्यलाई पु¥याएको योगदानको आधारमा राष्ट्रिय अर्थतन्त्रका महत्वपूर्ण तीन खम्बामध्येको एक खम्बाका रूपमा सहकारी क्षेत्र स्थापित हुन सफल भएको छ । यसलाई सहकारी आन्दोलनकै महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा लिनु पर्छ । यति हुँदाहुँदै पनि विभिन्न आरोह अवरोहका कारण सहकारी क्षेत्रले सोचेअनुरूपको प्रगति हासिल गर्न सकिरहेको छैन । देशमा नयाँ संविधान आएसँगै अवरोध भएका विकासका बाटोहरू विस्तारै खुल्ला हुदै गएका छन् । आगामी दिनमा अन्य क्षेत्रले भन्दा यो क्षेत्रले राम्रो गति लिने देखिएको छ । राज्यले सहकारीलाई हेर्ने दृष्टिकोण स्पष्ट भएकोले यो क्षेत्र अझ बढी व्यवस्थित, सहभागीतामूलक र उत्पादनमूलक हुदै गइरहेको छ । संघीयता कार्यान्वयनसँगै पछिल्लो समयमा सहकारीलाई प्रबद्र्धन र मार्गनिर्देशन गर्ने जिम्मा स्थानीय निकायले पाएको छ र यसले सहकारीलाई थप व्यवस्थापन गर्ने काम पनि गरिरहेको छ । स्थानीय निकायको समन्वयमा सहकारी क्षेत्रले अझ गति लिने विश्वास लिएको छु । हाम्रो मुलुकमा ग्रामीण जनसंख्या धेरै भएको त्यसमा पनि कृषि व्यवसायमा संलग्न जनसंख्या धेरै भएको र न्यून आय भएका जनसंख्याको मात्रा पनि उल्लेख्य भएको हुँदा त्यस्तो वर्गमा पहँुच राख्न सहज माध्यम भनेकै सहकारी हो । त्यसैले पनि सहकारी क्षेत्र आम जनताको एक मात्र भरोसाको संस्था हो । यसबाट सदस्यहरू पेसागत संस्थामा संलग्न हुने, आफ्नो उत्पादन बढाउनेलगायत उत्पादनमूलक क्षेत्रमा जोडिँदै नयाँ प्रविधि बुझ्न पाउने, ढुवानी र बजार मूल्य समयमै पाउनेदेखि लिएर उत्पादनदेखि उपभोगमा समेत संगठित रूपमा संलग्न हुन पाउने कारणले यसको महत्व, विकास र विस्तार प्रभावकारी बन्दै गइरहेको छ । त्यसैले आगामी दिनमा देशमा उत्पादित वस्तु र सेवामा सहकारीकरण र वितरण र रोजगारमा सहकारीकरण, विकास र प्रवद्र्धनमा सहकारीकरण भएमा देशै सहकारीमय हुने र त्यसले सहकारीको भविष्य राम्रो हुने देखेको छु । यसो भएको खण्डमा देशका हरेक नागरिक सहकारीको सदस्य हुनेछन् र देशमा विद्यमान कालाबजारी उन्मूलन भई शोषण र उत्पीडनमुक्त समाजको निर्माण हुनेछ । जसले राज्यको उपेक्षित वर्ग र देशको आर्थिक विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै सरकारले लिएको सुखी नेपाली, समृद्ध नेपाल निर्माणको राष्ट्रिय आकांक्षा पूरा हुनेछ । यसर्थ यहाँ सहकारीको भविष्य उज्वल छ र जनअपेक्षित छ ।

बैंकको वित्तीय अवस्था र कारोबार कस्तो रहेको छ ?

बैंकको वित्तीय अवस्था मजबुत रहनुका साथै निरन्तर नाफामा नै सञ्चालित हुँदै आएको छ । वित्तीय अवस्था मजबुत भएको कारणले पनि हाम्रो बैंकप्रति सदस्यहरूले विश्वास गरेर आफ्नो कारोबारलाई निरन्तर अगाडि बढाइरहनुभएको छ । बैंकले दिने परिणाममुखी सेवा र बैंकका सञ्चालकहरू समाजमा कहलिएका प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू रहेकाले पनि यो बैंकप्रतिको कारोबारमा कुनै कमी आएको छैन । यसले बैंकलाई थप उत्साहित बनाएको छ, प्रोत्साहन मिलेको छ । यसको नेतृत्व व्यवस्थापकीय टिम र कर्मचारी तहमा रहेका सबै जिम्मेवार व्यक्तिहरूले गरेका छौं । उक्त उत्साहलाई थप परिणाममुखी बनाउँदै बैंकका सेयरधनी सदस्यहरूलाई थप उचित प्रतिफल दिन हामी प्रतिबद्ध छौं । ७७ वटै जिल्लामा सञ्चालन भएको सहकारी बैंकमा ११ हजार ४ सय सहकारी संस्था सदस्य रहेका छन् । बैंकले चालु आवको अन्त्यसम्म १ हजार ५ सय सेयर सदस्य,२ अर्ब पूँजी, ३५ अर्ब १३ करोड निक्षेप, २८ अर्ब कर्जा लगानी गर्ने योजनाका साथ काम गरिरहेको छ । यसले गर्दा प्रगति पनि सन्तोषजनक नै रहेको छ ।

नेपाल राष्ट्रबैंकले हालै जारी गरेको मौद्रिक नीतिलाई कसरी लिनुभएको छ ?

मौद्रिक नीति सकरात्मक नै छ तर सहकारीलाई राष्ट्रबैंकबाट नियमन नगर्ने भए तापनि बैंकको नीतिलाई आधार मानेर प्रोभिजन, ब्याज, आम्दानीलगायत अन्य विषयहरूलाई सहकारी विभागले पनि मौद्रिक नीतिलाई सहयोग पुग्ने गरी सम्बोधन गरेर अगाडि बढ्ने गरी योजना बनाई सर्कुलर गरेको छ । त्यसले सहकारीलाई पनि राहत नै हुने हामीलाई महसुस भएको छ ।

सहकारी ऐन, नियम, नीतिमा कमी कमजोरीको महसुस भएको छ कि छैन ?

छ, यसमा हामीले छुट्टै सहकारी बैंक ग्यारेन्टी चाहिन्छ भनेको छौं, सरकारीमा राष्ट्र बैंकको रिफाईनान्सबाट निश्चित प्रतिशत सहकारीबाट परिचालित गर्न पाइयोस् भनेका छौं । अन्य कतिपय कुराहरू पनि छन् तर हामी आफैँले पनि प्रोडक्ट गरेर सहकारी र राष्ट्रबैंकसँग मिलेर कोरोना महामारीले प्रभावित पार्ने कुराहरूमा सहकार्य गरेर अगाडि बढिरहेका छौं ।

छ, यसमा हामीले छुट्टै सहकारी बैंक ग्यारेन्टी चाहिन्छ भनेको छौं, सरकारीमा राष्ट्र बैंकको रिफाईनान्सबाट निश्चित प्रतिशत सहकारीबाट परिचालित गर्न पाइयोस् भनेका छौं । अन्य कतिपय कुराहरू पनि छन् तर हामी आफैँले पनि प्रोडक्ट गरेर सहकारी र राष्ट्रबैंकसँग मिलेर कोरोना महामारीले प्रभावित पार्ने कुराहरूमा सहकार्य गरेर अगाडि बढिरहेका छौं ।

आम सहकारीकर्मीहरूलाई के भन्नुहुन्छ ?

मुलुकमा कोरोना महामारी फैलिरहेको हुनाले सबैले संयमता अपनाएर, सुरक्षा अपनाएर, सरकारले दिएको निर्देशनलाई अक्षरशः पालना गरेर आफू पनि बच्ने र आफ्ना सदस्यहरूलाई पनि बचाउने गरी आफना कर्म र गतिविधिलाई व्यवस्थित बनाउँदै अगाडि बढ्नु पर्दछ । त्यसमा हाम्रो बैंक पनि सहयोगी बन्न सक्छ । साथै, कोही राष्ट्रिय सहकारीको सदस्य बन्नुभएको छैन भने तत्काल बनिहाल्नु प¥यो, बनेर पनि कारोबार गर्नुभएको छैन भने राष्ट्रिय सहकारी बैंकमा कारोबार गर्नु प¥यो । सहकारी संघ संस्थाकै वित्तीय व्यवस्थापन र प्रर्बद्धनका लागि राष्ट्रिय सहकारी बैंक एउटा अंग भएकोले एक अर्कामा सहकार्य गरेर अगाडि बढ्नका लागि सम्पूर्ण सहकारी संघ संस्थाहरूलाई म आग्रह गर्न चाहन्छु ।

गाउँले दुःखी जीवन परिवर्तन मेरो एकमात्र उद्देश्य


श्याम कार्की, अध्यक्ष, भिमेश्वर बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लि.

तपाईंको संस्थाको नाम, स्थापना मिति र सञ्चालनका बारेमा बताइदिनुस् न ।
मुलुकमा राजनीतिक क्रान्ति पूरा भयो अब आर्थिक क्रान्ति गर्नुपर्छ भन्ने उद्देश्यले यो बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था २०५२ साल कार्तिक १५ गते २८ जना सेयर सदस्यबाट स्थापना भएको हो । गाउँमा छरिएर रहेको ससानो पूँजीलाई संकलन गरी सुरक्षित गर्नु, सानातिना व्यवसाय गर्न चाहनेलाई ऋण दिने, विदेश जानेलाई ऋण दिएर समस्या समाधान गर्नु र गाउँलेको दुःखी जीवनलाई परिवर्तन गरी सुखी बनाउने हाम्रो ध्येय थियो । यसमा हामी आंशिक रूपमा सफल पनि भएका छौंं । पहिले पहिले गाउँमा बचत गर्न चाहने व्यक्तिका घरदैलोमै पुगेर सानोतिनो रकम बचत गर्ने कोही थिएनन् यसले गर्दा केही गर्नको लागि गाउँमा पैसाको समस्या हुने, ऋण पाउन गाह्रो हुने, पैसा हुनेहरूको हराउने, चोरी हुने, लुटिने डर भइरहने हुन्थ्यो । यसरी रकम सुरक्षित नहुँदा बचत गर्नेहरू पीडित बन्ने गरेका थिए भने नहुनेहरू ऋण नपाउने समस्याबाट ग्रसित हुन्थे । यो समस्या समाधानका लागि देशैभर यस्ता संस्थाहरू खुलेका हुन् । यसको विकास, विस्तार, हाम्रो योजना, चाहना र जनताको आवश्यकताअनुसार निश्चित साथी सहयोगी मिलेर यो सहकारी हामीले डिभिजन सहकारी कार्यालय, धुलिखेलमा दर्ता गरेर सञ्चालनमा ल्याएका हौं । सुरुमा २८ जना सेयर सदस्यको करिब ३ हजार रकम जम्मा भएको थियो । त्यसबाट आज यसको पूँजी बढेर ३७ करोडको हाराहारीमा पुगेको छ र राम्रै ढंगले सञ्चालन भइरहेको छ । गाउँलेहरूको जीवनमा पनि आर्थिक रूपमा आमूल परिवर्तन आएको छ ।

कुनै सन्दर्भ मिल्यो कि, कुनै घटना परिघटनाले छोयो कि, यसको अध्ययन अनुभवले तान्यो के कारण र परिस्थितिले सहकारी सञ्चालन तर्फ लग्यो ?

म जागिर खाँदै स्थानीय तहको कम्युनिस्ट पार्टीको राजनीति गर्दै थिएँ, त्यो बेला मलाई अराष्ट्रिय तत्व भनेर जागिरबाट हटाइयो । त्यसपछि व्यापार व्यवसाय ठेक्कापट्टातिर लागेँ । केही समय पसल पनि चलाएँ । त्यसमा निकै घाटा भयो र छोडेँ । त्यसपछि भीरकोट भाग्य निर्माण कम्पनी दर्ता गरेर ठेक्कापट्टाका काम गरेँ जुन अहिले पनि चलिरहेको छ । यससँगै गाउँमा छरिएर रहेको सानो सानो पूँजीलाई एकत्रित गरेर जनताकै हितमा काम गरांै, गाउँले जनताको जीवनमा आमूल आर्थिक परिवर्तन ल्याऔँ भन्ने उद्देश्यले केही साथीहरू मिलेर यो सहकारी सञ्चालन ग¥यौं । तर हामी सहकारीको पूर्ण ज्ञान नभई सहकारी दर्ता गरेर सञ्चालन गर्न थालेका हौं । ज्ञान थिएन तर हाम्रो भावना पवित्र थियो । सहकारीकै माध्यमबाट गाउँले जीवनमा परिवर्तन ल्याउन सकिन्छ भन्ने हामीमा आत्मविश्वास पनि थियो । त्यसैले हामीले सहकारी सिक्न र प्रयोग गर्न कन्जुस्याईँ गरेनौँ । सहकारीको मूल्य, मान्यता, सिद्धान्त र मर्मलाई सकेसम्म व्यवहारमा प्रयोग गर्दै जाँदा नै आजको यो सहकारी बन्न पुगेको हो । हामी मात्रै होइन आज जिल्लाका धेरै सहकारी अभियानमा लागेका सहकारीका शुभचिन्तक र अभियन्ताहरू हाम्रो संस्थाप्रति गर्व गर्छन् । यसले हामीलाई अत्यन्तै खुसी पार्ने गर्छ । दोलखावासीले यो संस्थालाई औधी माया गर्नेे र यसको श्रीवृद्धिमा निरन्तर योगदान गरिरहेका छन् ।

दोलखामा यो संस्थाको प्रभाव कस्तो छ, कत्तिको सबल छ ?

यो संस्था कति सबल र सक्षम छ भन्दा पनि यसले समाजमा कस्तो प्रभाव पारिरहेको छ भन्ने कुरा महत्वको भएको छ । आज सक्षम छ कि छैन भन्ने विषय गौण बन्ने गरेको छ किनकि यसको मजबुती, सक्षमता, सुशासन, विश्वसनीयता र दिगोपनामा सदस्य एवम् समुदायले प्रश्न उठाउन छाडेका छन् । त्यो संस्थाप्रति बढेको जनविश्वासको प्रतीक हो भन्ने मेरो बुझाइ छ । अब यसका सदस्य र समाजमा कस्तो प्रभाव पार्न सकेको छ अर्थात् समाज परिवर्तनमा यो सहकारीले के कति योगदान गर्न सक्यो ? के गर्दैछ र भविष्यमा के गर्न सक्छ ? भन्ने विषय महत्वको बनेको छ । त्यसैले यो संस्थाका कार्यक्रमहरू सदस्यको जीवनस्तर कसरी सहज र समृद्ध गर्न सकिन्छ ? समाजमा कसरी सकारात्मक प्रभाव पार्न सकिन्छ ? यसको माध्यमबाट गाउँका युवा, युबतिलाई कत्तिको रोजगार उपलब्ध गराउन सकिन्छ, राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा कत्तिको योगदान दिन सकिन्छ भन्नेमा हाम्रो ध्यान केन्द्रित छ । त्यसैले यो संस्था पनि सबल छ, हामी पनि सबल नै छौं ।

यसले के कसरी के कस्ता काम गर्दै छ त ?

यो संस्थाले डिभिजन सहकारी कार्यालयको स्वीकृतिमा गाँउमा छरिएर रहेको पूँजी संकलन गरी सीमित वित्तीय कारोबार गरिरहेको छ । हामीले भर्खरै प्रदेश सरकारको सहभागितामा साझेदारी कार्यहरू पनि गर्ने भनेर त्यसखालका साझेदारी योजना बनाइरहेका छांै । यसले संस्थाको विश्वसनीयता र जोखिम लिने क्षमता अझै बढाएको छ । कृषिको माध्यमबाट पशुपालक किसानसँग पुगेर उनीहरूको क्षमता विकास र आयस्रोतमा वृद्धिका कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने योजना पनि बनाइरहेका छांै । वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरूका लागि ऋण उपलब्ध गराइरहेका छौंं । त्यसबाहेकका साना तिना रोगजार सिर्जना गर्ने आय आर्जनका कामहरूमा पनि लगानी गरिरहेका छौं । यसका सेयर सदस्यलाई १५ प्रतिशत नाफा उपलब्ध गराइरहेका छौं । अब त्यसलाई बढाएर १८ प्रतिशतसम्म पु¥याउने योजना बनाइरहेका छौं । सहकारीको आफ्नै भवन बनाइसकेका छौं । पहिले यो निश्चित ४÷५ वटा गाविसमा थियो अहिले जिल्लाभरि नै कार्यक्षेत्र बनाएर काम गरिरहेका छौं । अहिले हाम्रा सेयर सदस्य ३ हजार पुगिसकेका छन् । यो ढंगले काम गरिरहेका छौं ।

यसको नीतिमा कुनै समस्या छ ?

अहिलेसम्म छैन, भएको नीतिले काम चलिरहेको छ, तर नीति भनेको समय परिस्थितिअनुसार परिवर्तन हुने कुरा भएकोले समय र आवश्यकताअनुसार फेरबदल हुँदै जानुपर्छ, समयसापेक्ष बनाउँदै जानुपर्छ,सहकारीमैत्री बनाउँदै जानुपर्छ भन्ने लाग्छ ।

यसका चुनौती के कस्ता छन ?

चुनौती थुप्रै छन् । गाउँमा पैसाको अभावै हुन्छ, सबैले चाहे जस्तो ऋण पाउँदैनन्, दिन सकिँदैन, पुग्दैन । गाउँलेले चाहे जति ऋण नपाउँदा कतिपय रिसाउँछन्, कतिपयले ऋण लगेर तिर्दैनन्, पैसा डुब्छ, भनेको समयमा पैसा उठाउन सकिँदैन, पैसा उठाउँदा मान्छेले नराम्रो दुष्टिले हेर्ने गर्छन्,गाउँका मान्छेको सोच सानो हुने हुँदा सञ्चालन गर्न गाह्रो हुन्छ, जनशक्तिको अभाव हुन्छ ।

के केमा बढी लगानी गर्नुहुन्छ ?
वैदेशिक रोजगारीमा बढी गरेका छौं । त्यसबाहेक कृषि र सानातिना उद्योगमा पनि गरिरहेका छौं ।

योजना के छ त ?

संस्थालाई विस्तार गर्दै लाने, अधिकतम पूँजी संकलन गर्ने, सेयर सदस्यहरूलाई अधिकतम नाफा दिने, वित्तीय र गैरवित्तीय सेवा सञ्चालन गर्ने, कृषिजन्य वस्तु र सेवाका उद्योगहरू सञ्चालन गर्ने, सहुलियतमा आधारित डिपार्टमेण्टल पसलहरू सञ्चालन गर्ने, गैरवित्तीय कारोबार पनि गर्ने, बाँझा जग्गाको भरपूर उपयोग गरेर कृषि उत्पादन बढाउने, संकलन गर्ने र बजारीकण गर्ने, सरकारसँग पनि साझेदारी गरी स्रोत साधनको समुचित उपयोग गर्ने र आर्थिक रूपमा जिल्लालाई पूर्णरूपमा आत्मनिर्भर बनाउने एवं गाउँलेको जीवनमा आमूल परिवर्तन गर्ने हाम्रो योजना छ । यसमा हामी चाँडै सफल पनि हुन्छौं ।

यसको आधार के छ थप के भन्नुहुन्छ ?

यसको मुख्य आधार संस्थाको काम र टिमवर्क हो । अर्को, आगामी दिनमा संस्थाले सदस्य र समुदायको विकास एवम् जीवनस्तरमा उल्लेख्य सुधार ल्याउने कार्यक्रम ल्याउनु पर्छ भनेर त्यसको केही खाकाहरू तयार गरिसकेको छ । मलाई विश्वास छ यो संस्थाको अनुभवी र समर्पित टिमले संस्थाले अगाडि ल्याएका सबै योजनालाई विगतमा जस्तै भविष्यमा पनि सफल बनाउँदै लैजानेछ । हामीलाई माया र सहयोग गर्ने सहयोगी हातहरू बढिरहेका छन् । हामी जिल्लाबाट प्रदेश पुगिसकेका छौं, सरकारलाई साझेदार बनाउन लागेका छौं, कृषिलाई बढी फोकस गरिरहेका छौं । यसका साथै हाम्रो जिल्लामा स्रोत साधन पनि प्रशस्त छ, त्यसलाई राम्ररी उपयोग गर्ने कार्यक्रमहरू बनाइरहेका छौं, युुवा लक्षित कार्यक्रमहरू बनाइरहेकाछौं, पूँजी विस्तार गरिरहेका छौं, नयाँ नयाँ योजनाको छनौट गरिरहेका छौं, वित्तीय र गैरवित्तीय कारोबारमा पनि ध्यान दिइरहेका छौं, सेयर सदस्यहरू पनि बढाइरहेका छौं । यिनै हुन् हाम्रा बलिया आधारहरू । अन्तमा मेरा संस्थागत भनाइहरू सबैमा पु¥याइदिनुभयो तपाईंलाई विशेष धन्यवाद । हामीलाई सहयोग गर्ने सबैलाई पनि हार्दिक आभारसहित धन्यवाद दिन चाहन्छु । यसका साथै नजिकिँदै गरेको महान चाड विजया दशमीको उपलक्ष्यमा सबै नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्न चाहन्छु ।


युनियन लाइफ इन्स्योरेन्सलाई गाउँ गाउँमा पुर्याउनेछनैं :सीईओ, युनियन लाइफ इन्स्योरेन्स


सन् १९९५ बाट बीमा कम्पनीमा प्रवेश गर्नुभएका मनोजकुमार लाल कर्णले सुरुमा नेसनल लाइफ इन्स्योरेन्समा काम गर्नुभएको थियो । बीएससी, एमफिल र एमबीएसम्मको अध्ययन गर्नु भएका कर्णले नेसनल लाइफ इन्स्योरेन्स, एनएलजी इन्स्योरेन्स, युनाइटेड इन्स्योरेन्स, एलआईसी इन्स्योरेन्स, अलाइन्स इन्स्योरेन्स, सूर्या लाइफ इन्स्योरेन्सहुँदै युनियन लाइफ इन्स्योरेन्समा आएर कम्पनीका माध्यमबाट जनतालाई सेवा सुविधा दिने काम गरिरहनु भएको छ । बीमा क्षेत्रमा उहाँ लामो अनुभव भएका काबिल सीईओ पनि मानिनुहुन्छ । नेपालको अर्थतन्त्रका सन्दर्भमा यिनै काबिल सीईओ कर्णसँग छलफलले गरेको कुराकानीको सारसंक्षेप प्रस्तुत गरेका छौं ।

मनोजकुमार लाल कर्ण, सीईओ, युनियन लाइफ इन्स्योरेन्स

बीमा भनेको के हो, कति प्रकारको हुन्छ र कसरी गरिन्छ ?
बीमा लिने व्यक्ति र गराउने व्यक्तिबीचको सम्झौता हो । यसमा बीमितले निश्चित तोकिएको रकम तिर्दै जानुपर्छ र बीमकले सम्झौता पेपरमा लेखिएको रकम र बोनस उपलब्ध गराउनु पर्छ । अहिलेको अवस्थामा आम नेपालीले जीवन बीमा गर्नु भोलि आफ्नो र सन्तानका लागि सुरक्षित हुने बाटो हो । यसले बूढेसकालमा सहारा प्रदान गर्नुका साथै बालबच्चालाई उच्चशिक्षा अध्ययन गराउन, घर जग्गा किन्न, व्यापार गर्न, घातक रोगलाग्दा उपचार गर्न सहज हुन्छ अर्थात बीमा कम्पनीले सम्झौताअनुसार यो सबै काम गरिदिन्छ । यो दुई प्रकारको हुन्छ । एउटा जीवन बीमा अर्को वस्तुको बीमा । यसको आफ्नै ऐन निमय छ ।

यो कम्पनीको स्थापना र सञ्चालनका बारेमा बताइदिनुस् न ।
बीमा व्यवसायको माध्यमबाट देशभर छरिएर रहेकोे आर्थिक स्रोत र साधनलाई जीवन बीमा शुल्कका रूपमा संकलन गरी देशको आर्थिक विकासमा योगदान पु¥याउने र समग्र नेपालीहरूको आर्थिक जीवनस्तर सुदृढ तुल्याउने अभिप्राय लिई युनियन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड स्थापना भएको हो । सिद्धार्थ नगरनगरपालिका–८, रूपन्देहीमा रजिष्ट्रर्ड कार्यालय र काठमाडौं महानगरपालिका–१०, नयाँबानेश्वर, काठमाडौंमा प्रधान कार्यालय रहेको यस कम्पनी, कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयमा मिति २०७४।०१।२४ गते दर्ता नं.१६८१३१ । ०७३ । ०७४ दर्ता भई बीमा समितिबाट मिति २०७४्र असार २० गते जीवन बीमा व्यवसाय सञ्चालन गर्न इजाजत पाएअनुसार कम्पनीले मिति २०७४ असोज ४ गते कारोबार सञ्चालनको स्वीकृति प्राप्त गरी तत्पश्चात नियमित रूपमा कारोबार सञ्चालन गरिरहेको छ । यस कम्पनीमा प्रतिष्ठित उद्योगपति, व्यापारी, समाजसेवीहरू एवं समाजका प्रतिष्ठित व्यक्तित्वहरूसहित जगदम्बा समूह, गोल्छा समूह, केडिया समूह,न्यौपाने समूह, राजेश हार्डवेयर तथा टिवडेवाल समूह आदिको लगानी रहेको छ ।

यसको पूँजीगत संरचना कस्तो छ त ?
यो कम्पनीको अधिकृत पूँजी रु. २ अर्ब १५ करोड र जारी तथा चुक्ता पूँजी रु. २ अर्ब १५ करोड रहेको छ । सो पूँजीमध्ये ७० प्रतिशतले हुने रु. १ अर्ब ५० करोड ५० लाख संस्थापक समूहको र ३० प्रतिशतले हुने रु.६४ करोड ५० लाख सर्वसाधारण समूहको लागि छुट्याइएको छ । कम्पनीले बीमा व्यवसायमा हुने आर्थिक जोखिम न्यून गर्न बीमा गर्ने व्यक्तिहरूको पुनर्बीमा ट्रस्ट रि बहराइन र नेपाल पुनर्बीमा कम्पनी लिमिटेडसँग सम्झौता गरेको छ ।

बीमा कम्पनीहरू सहरमा मात्र केन्द्रित छन् गाउँमा पुगेका छैनन् भन्ने सुनिन्छ यसले कहाँ कहाँ सेवा दिइरहेको छ ?
पहिले पहिले गाउँमा शिक्षा र जनचेतनाको अभावले बीमा गर्ने मान्छे हुँदैनथिए, बीमाका बारेमा बुझेका हुँदैनथिए, पैसाको अभाव हुन्थ्यो जसले गर्दा बीमा सहरहरूमा मात्र गरिन्थ्यो तर अहिले शिक्षा र चेतना गाउँ गाउँमा पुग्यो, गाउँमा बस्ने आम मान्छेहरू शिक्षित बने, बीमाका बारेमा बुझे गाउँमा आम्दानीका स्रोतहरू पनि बढे, स्थानीय सरकार सञ्चालनका लागि पैसा सरकारले प्रशस्त गाउँमा पठाएको छ, यस्तो अवस्थामा अब गाउँ गाउँमा बीमा कम्पनीले आफ्नो व्यवसाय प्रबद्र्धन गराउनुपर्छ, आफ्नो सेवालाई स्थानीय तहमा विस्तार गर्नुपर्छ । यो यात्रामा हाम्रो युनियन लाइफ इन्स्योरेन्स छ, यसको योजना बनाइरहेको छ । सरकारले पनि स्थानीय तहलाई फोकस गरेर विद्यालय शिक्षादेखि नै यसका बारेमा अध्ययन गराउनुपर्छ र सरकारी वा गैरसरकारी सञ्चार माध्यमबाट प्रचार प्रसार गर्नुपर्छ ताकि आफ्ना छोराछोरीबाट गाउँका आम मान्छेले बीमाका बारेमा बुझ्न, बीमा गरून् र लाभान्वित हुन् । यसो भयो भने बीमा गर्ने मान्छेको संख्या पनि बढ्छ, बीमा कम्पनीहरूको सेवा व्यवसाय पनि बढ्छ, मुलुकको अर्थतन्त्र पनि बढ्छ । यसो हुनु भनेको देश र जनता समृद्ध हुनु हो । यसलाई मध्यनजर गरेर काम गर्न खोजिरहेका छौ ।

यो कम्पनीको लक्ष्य,उद्देश्य र योजना के कस्तो छ त ?
आम नेपालीहरूको जीवन र वस्तुको बीमा गर्ने, व्यवसाय र सेवाको भावनामा विस्तार गर्ने, असजिलो परेका बेला आर्थिक जुटाई दिएर सहयोगी संस्थाको भूमिका निर्बाहा गर्ने आम बीमा कम्पनीहरूको उद्देश्य हुन्छ । यहि उद्देश्य युनियन लाइफ इन्स्योरेन्सको पनि रहेको छ । यसले नयाँ बीमा योजनाहरू तयार गरी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सुविधा प्रदान गर्ने, बीमा व्यवसायको प्रवद्र्धन गरी देश र जनताको आर्थिक विकासमा टेवा पु¥याउने, सेयरधनीहरू, बीमितहरूको लगानीको उचित प्रतिफल प्रदान गर्ने, बीमा व्यवसायको विकास तथा विस्तार गरी सबैलाई बीमाको दायरामा ल्याउने र बीमा व्यवसायको विश्वसनियता अभिवृद्धि गर्न जन चेतना मुलक कार्यहरू गर्ने जस्ता काम यो कम्पनीले गर्दछ । यसले आम्दानीको ९० प्रतिशत बीमा गर्ने गर्नेहरूलाई र १० प्रतिशत सेयरधनीहरूलाई बाँडफाँड गरिन्छ । यसले गर्दा बीमा गर्नेहरूलाई प्रत्यक्ष फाइदा पु¥याउने यो कम्पनीको नीति र उद्देश्य रहेको छ । बीमा व्यवसायलाई स्वच्छ, प्रतिस्पर्धी तथा विश्वसनीय बनाउन बीमितहरूको सुरक्षा तथा अधिकतम लाभ प्रदान गर्ने खालका बीमा योजनाहरू ल्याउने तथा छरिएर रहेका स्रोत र साधनहरूलाई एकीकृत गरी भौतिक पूर्वाधारहरूमा लगानी गर्नुको साथै रोजगारी सिर्जना गरी जीवनस्तर उकास्ने यो कम्पनीले लक्ष्य लिएको छ । जुन लक्ष्यमा पुग्न कम्पनी सफल पनि भएको छ ।

युनियन लाइफले देश र जनताप्रति गरेको योगदानका बारेमा बताइदिनुस् न ?
हाल बीमा कम्पनीहरूले जीवन बीमाबाट मात्र मुलुकमा लगभग ७५ अर्बभन्दा बढी प्रिमियम संकलन गरिरहेका छन् । यी कम्पनीहरूले बाहिर भएका सानातिना रकमलाई संकलन गरेर राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको मूलधारमा ल्याउने काम बीमा कम्पनीहरूले गरिरहेका छन् । वस्तु र जीवन बीमाबाट २ खर्ब भन्दा बढि प्रिमियम संकलन भएको देखिन्छ । छरिएर रहेको, यत्रो रकम बीमा कम्पनीहरूले संकलन गरिरहेका छन्, फ्रिज भएको रकमलाई उत्पादनमा लगाएका छन्, बीमितहरूलाई फाइदा दिइरहेका छन्, कम्पनीका सेयरहोल्डरलाई पनि फाइदा दिइरहेका छन्, अफिस पनि चलाइरहेका छन्, लाखांैलाई रोजगारी पनि दिइरहेका छन्, मुद्रा चलायमान भइरहेको छ, राज्यले कर पाइरहेको छ र मुलुकको अर्थतन्त्रमा टेवा पुगिरहेको छ । यो सबैका लागि हितकारी काम हो ।

अन्य बीमा कम्पनीभन्दा यो के कुरामा भिन्न छ र यसका समस्या के छन ?
यो कम्पनीले आउँदावित्तिकै ९ महिनाको अवधिमा ८६ करोड प्रिमियम संकलन गर्न सफल भएको थियो भने अघिल्लो वर्ष २ अर्ब ८० करोड संकलन गरेको थियो । यो रफ्तारमा जानु भनेको अन्य कम्पनीभन्दा भिन्न कार्यक्रम, भिन्न सोच, भिन्न योजना, भिन्न जनशक्ति भएर नै हो । अहिले यो कम्पनी तेस्रो स्थानमा रहेको छ । यति छोटो समयमा यति मजबुत कम्पनी बन्न सफल हुनुका पछाडि यो कम्पनीको टिम राम्रो, स्पिरिट राम्रो छ, मेहेनत राम्रो छ, यसका एजेन्टहरू क्षमतावान र मेहेनती छन्,सञ्चालक काबिल हुनुहुन्छ । जसले गर्दा कम्पनीले यो उपलब्धि हासिल गरेको छ । यो कम्पनीलाई समग्र व्यवस्थापन गर्ने सन्दर्भमा होस वा पूँजी संकलन गर्ने सन्दर्भमा होस् वा कम्पनीलाई आर्थिक रूपमा सबल बनाउने सन्दर्भमा होस् वा भौतिक सुविधाका सन्दर्भमा होस् यहाँ कुनै पनि समस्या छैन । हामी लक्ष्यभन्दा माथि छांै, चुनौतीरहित छांै, बजार खाली छ, अन्य कम्पनीका कर्मचारी १० बजे आएर ४÷५ बजे घर हिँडिसक्छन्, सस्ता र कम अनुभवी छन् । कम्पनीको कामलाई घर चलाउने जागिर ठान्छन् तर यस कम्पनीका कर्मचारी बिहान ७ बजेदेखि राति ९ बजेसम्म खट्छन्, दक्ष र अनुभवी छन्, यसलाई आफ्नो जीवन ठान्छन्, लक्ष्य ठान्छन्, उपलब्धि ठान्छन्, मुख्य कर्म ठान्छन, त्यसैले यो कम्पनी यो ठाउँमा छ । यो यसको मुख्य उपलब्धि र विषेशता हो । नीति नियम पनि ठीक छ, नियमक निकाय बीमा समितिले पनि सबै बीमा कम्पनीहरूलाई सहज ढंगले अगाडि बढाइरहेको छ, राष्ट्र बैकले बैकहरूको पूँजी विस्तारका लागि मर्जरको नीति ल्याएको छ तर बीमा कम्पनीहरूका लागि अहिले नै पूँजी विस्तार र मर्जरको आवश्यकता छैन, बजार पूरै खाली छ । यद्यपि, पाँच वर्षपछि बीमामा पनि पूँजी विस्तार गर्नुपर्छ, मर्जरमा जानुपर्छ समितिको निर्देशनअनुसार सबै बीमा कम्पनीहरूले काम गरिरहेका छन्, गर्नुपर्छ । त्यसैले यसमा अहिले कुनै समस्या छैन, बीमा कम्पनीहरूले राम्रै उपलब्धि हासिल गरिरहेका छन्, सम्झौताअनुसारको सेवा, सुविधा बीमितलाई पनि दिइरहेका छन्, कर्मचारीहरूलाई पनि दिईरहेका छन् । यो कम्पनीले त सेवा सुविधा अझ बढाइरहेको छ । त्यसैले यो पृथक ढंगले सञ्चालन भएको कम्पनीको रूपमा चिनिएको छ ।

तपार्इंका भावी योजना र सम्बन्धित निकायलाई नीतिगत सुझावहरू केही छन् ?
सरकारले यिनीहरूलाई सहज ढंगबाट सञ्चालन हुन दिनुपर्छ । बीमा आम नेपालीले गर्नुपर्छ भन्ने राष्ट्रिय अभियान लैजानुपर्छ, निजी र राज्यका सञ्चारमाध्यमको भरपूर उपयोग गरेर आम नेपालीलाई सूचना दिनुपर्छ, बीमाका बारेमा जानकारी दिनुपर्छ, बीमा गर्न प्रोत्साहित गर्नुपर्छ । नीति नियम आवश्यकताअनुसार बीमामैत्री बनाउँदै लैजानुपर्छ । यो कम्पनीले बाहिर ६७ जिल्लामा आफ्ना शाखाहरू सञ्चालन गरेको छ र आउने दिनमा र देशभरि (२ सयभन्दा बढी ) बनाउने योजना गरिरहेको छ । पूँजी वृद्धि पनि गरिरहेको छ, अझै गर्न खोजिरहेको छ । नियमक निकायले पूँजी वृद्धि गर्दा कम्पनीको अवस्था हेरेर, यसले पु¥याएको योगदानलाई हेरेर अप्ठ्यारो नपर्ने गरी निर्देशन गर्नुपर्छ । समस्यामै परेको अवस्थामा मर्जरमा पनि लैजानुपर्छ । कम्पनीहरूले पनि नियमक निकायले तोकेको पूँजी वृद्धि गर्नुपर्छ, नीति निर्देशनमा हिड्नुपर्छ । नीति, नियममा अस्पष्टता केही छ भने हटाउँदै लैजानुपर्छ । यसमा सरकार र सरकारका निकायले ध्यानदिनुपर्छ । बीमा गर्ने जनताको विश्वास बढाउनेतर्फ सबैको ध्यान पुग्नुपर्छ । यसो भयो भने बीमा कम्पनी पनि सफल हुन्छन्, राज्यको अर्थतन्त्र पनि बलियो हुन्छ । यसो गर्नु नै सबैको हितमा हुन्छ । जय होस् !

मौद्रिक नीति बन्यो


काठमाडौं, साउन ८ । मर्जरमा जाने वाणिज्य बैंकहरुलाई नेपाल राष्ट्र बैंकले विभिन्न सुविधाको घोषणासहित मौद्रिक नीति सार्वजनिक गरेको छ । राष्ट्र बैंकले मर्जरको लागि बाध्यकारी नीति नलिई प्रोत्साहन गर्ने गरी नीति सार्वजनिक गरेको हो । वाणिज्य बैंकहरुले मर्जरमा गई २०७७ असार मसान्तसम्म एकीकृत कारोबार सञ्चालन गरे विभिन्न सुविधा दिने घोषणा मौद्रिक नीतिमार्फत घोषणा गरिएको छ । मर्जरमा जाने बैंकहरुलाई कृषि, ऊर्जा र पर्यटन क्षेत्रमा तोकिएको कर्जा र्पुयाउनुपर्ने अवधि २०७८ असार मसान्तसम्म कायम गरिने मौद्रिक नीतिमा उल्लेख छ । यस्तै कर्जा र निक्षेपबीचको व्याजदर अन्तर ४.४ प्रतिशत कायम गर्नुपर्ने अवधि पनि २०७८ असार मसान्तसम्म कायम गरिने गर्भनर चिरञ्जीवी नेपालले जानकारी दिनुभयो । मर्जरमा जाने बैंकहरुले शाखा विस्तार गर्न राष्ट्र बैंकको स्वीकृति लिनु नपर्ने व्यवस्था पनि मौद्रिक नीतिमा गरिएको छ । एकआपमसा गाँभिन बैंकका सञ्चालक समिति सदस्य, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा नायव प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पदबाट हटेको कम्तीमा ६ महिना व्यतित नभई अन्य वित्तीय संस्थामा जान नपाउने प्रावधान पनि लागू नहुने घोषणा गरिएको छ।

कमिसन खाने चटारो


काठमाडौ असार १७ आर्थिक वर्षको अन्त्यमा दुई अर्ब १३ करोड रकमको चेक बुझ्न विकासे अड्डाहरुमा सत्ताधारी नेता तथा कार्याकर्ताको भिड बढेको छ । वर्षभरि कामै नगरि बस्ने र आर्थिक वर्षको अन्त्यमा कमिसन लिन दुई नम्बर प्रदेशका जिल्लामा विकासे बजेट सक्न भ्याइनभ्याइ भएको छ । दुई नम्बर प्रदेशका पुर्वाधार कार्यालयहरुमा असारे विकासको काम हतार हतार गरेको जस्तो देखाएर बजेट हात पार्न पल्केकाहरुको भिडभाड अचाक्ली बढेको छ । प्रदेश संसदीय विकास कोष र नियमित कार्यक्रम बाहेक भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयले एक अर्ब १० करोड र समाजिक विकास मन्त्रालयले १ अर्ब ३ करोड रुपैयााका योजना जेठ अन्तिममा पठाएपछि त्यसको काम गर्नुभन्दा कागजी प्रकृया मिलाएर चेक बुझ्न दलका कार्यकर्ताको प्रदेशका पुर्वाधार कार्यालयमा भिड बढेको हो । दुई नम्बर प्रदेशका आठ वटा जिल्ला हेर्ने चार वटा पुर्वाधार कार्यालयमा दुई लाख देखि १ करोड रुपैयाँ सम्मका ४ हजार भन्दा बढि योजना छन् ।

स्थानीयस्तरमै उपभोक्ता समिति गठन गर्नुपर्ने कानुनी प्रावधान छ । तर, मन्त्री, नेता र सांसदको सिफारिसमा गठन भएका उपभोक्ता समितिमा, सत्ताधारी समाजवादी पार्टी र राष्ट्रिय जनता पार्टीका नेता र कार्यकर्ताको मात्र वर्चश्व छ । दुई नम्बर प्रदेशमा योजना नै बिक्री भइरहेको प्रमुख प्रतिपक्षीको आरोप छ । वर्षभरि कामै नगरि आर्थिक वर्षको अन्त्यमा बजेट सक्नकै लागि हतारहतारमा देखावटी जथाभावी काम गर्ने पुरानो प्रवृत्ति यथावत नै छ । विकासको नाममा जनताले छाक काटेर बुझाएको करको दुरुपयोग भएकोमा सरकार पटक्कै गम्भीर देखिएको छैन ।